Ở tiểu học, cuối năm học hiệu trưởng tặng giấy khen cho hai danh hiệu: Học sinh Xuất sắc (kết quả giáo dục cả năm đạt mức Hoàn thành xuất sắc) và Học sinh Tiêu biểu hoàn thành tốt trong học tập và rèn luyện (đạt mức Hoàn thành tốt và có thành tích nổi bật ở ít nhất một môn hoặc tiến bộ rõ rệt ở một phẩm chất, năng lực, được tập thể lớp công nhận). Ngoài ra, trường có thể khen đột xuất bất cứ lúc nào trong năm. Căn cứ là quy định đánh giá học sinh tiểu học ban hành kèm Thông tư 27/2020 của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Bài này viết cho giáo viên chủ nhiệm và người phụ trách thi đua của trường: điều kiện từng danh hiệu đọc thế nào cho khỏi lẫn, lớp lập danh sách ra sao, hội đồng khen thưởng cuối năm xem gì, và lời ghi trên giấy khen. Bộ đã có chủ trương rà soát, sửa đổi thông tư đánh giá tiểu học, nên trước mỗi kỳ xét bạn nên mở văn bản hiện hành và hướng dẫn năm học của Sở để đối chiếu.
Hai danh hiệu cuối năm và một hình thức khen trong năm
Bảng dưới gom điều kiện theo cách giáo viên thường đối chiếu khi ngồi với sổ theo dõi. Phần chữ in nghiêng là cách gọi trên giấy khen.
| Hình thức | Ai được xét | Điều kiện cốt lõi | Ai công nhận |
|---|---|---|---|
| Học sinh Xuất sắc | Học sinh có kết quả giáo dục cả năm học đạt mức Hoàn thành xuất sắc | Các môn học và hoạt động giáo dục ở mức Hoàn thành tốt, phẩm chất và năng lực ở mức Tốt, các môn có bài kiểm tra định kỳ cuối năm đạt từ 9 điểm trở lên | Hiệu trưởng tặng giấy khen |
| Học sinh Tiêu biểu hoàn thành tốt trong học tập và rèn luyện | Học sinh đạt mức Hoàn thành tốt nhưng chưa tới mức Hoàn thành xuất sắc | Có thành tích nổi bật ở ít nhất một môn học, hoặc tiến bộ rõ rệt ít nhất một phẩm chất, năng lực; được tập thể lớp công nhận | Hiệu trưởng tặng giấy khen |
| Khen đột xuất | Mọi học sinh, kể cả em chưa đạt hai mức trên | Có thành tích đột xuất trong học tập, rèn luyện hoặc việc làm tốt trong năm học | Hiệu trưởng, hoặc đề nghị cấp trên khen |
| Đề nghị cấp trên khen | Học sinh có thành tích đặc biệt | Thành tích vượt phạm vi trường, ví dụ hành động dũng cảm, giải cao trong cuộc thi do cơ quan có thẩm quyền tổ chức | Cơ quan quản lý giáo dục, chính quyền theo phân cấp |
Điểm cần nhớ: "Hoàn thành xuất sắc" và "Hoàn thành tốt" là mức đánh giá kết quả giáo dục, ghi trong học bạ; còn "Học sinh Xuất sắc" và "Học sinh Tiêu biểu" là danh hiệu khen thưởng. Một em có thể đạt mức Hoàn thành tốt mà không được khen Tiêu biểu nếu lớp không thấy thành tích nổi bật nào để công nhận. Hai lớp khái niệm này hay bị nói lẫn trong buổi họp phụ huynh, gây hiểu nhầm.
Đọc điều kiện Học sinh Xuất sắc cho đúng
Mức Hoàn thành xuất sắc đòi ba vế cùng lúc, thiếu một vế là không đạt. Vế thứ nhất, mọi môn học và hoạt động giáo dục đều ở mức Hoàn thành tốt, kể cả những môn chỉ đánh giá bằng nhận xét như Đạo đức, Âm nhạc, Mĩ thuật, Hoạt động trải nghiệm. Vế thứ hai, các phẩm chất và năng lực đều ở mức Tốt. Vế thứ ba, những môn có bài kiểm tra định kỳ cuối năm phải đạt từ 9 điểm trở lên.
Chỗ giáo viên mới hay vướng là vế thứ ba. Điểm 9 tính trên bài kiểm tra định kỳ cuối năm học, không phải điểm trung bình, cũng không cộng với điểm giữa kỳ. Một em được 10 điểm Toán học kỳ I nhưng 8,5 điểm cuối năm thì không đạt vế này. Ngược lại, em có điểm cuối năm từ 9 nhưng một phẩm chất chỉ ở mức Đạt thì vẫn không vào mức Hoàn thành xuất sắc.
Vì vậy, trước buổi họp xét, giáo viên chủ nhiệm nên lọc theo thứ tự: lọc vế điểm số trước vì dễ đếm nhất, sau đó soát môn đánh giá bằng nhận xét với giáo viên bộ môn, cuối cùng soát phẩm chất, năng lực. Làm ngược thứ tự này rất mất thời gian vì phải ngồi đọc nhận xét của cả lớp.
Học sinh Tiêu biểu: thành tích nổi bật và sự công nhận của lớp
Danh hiệu thứ hai không chỉ dựa vào điểm. Điều kiện nền là kết quả giáo dục cả năm đạt mức Hoàn thành tốt. Trên nền ấy, em phải có một điều gì nổi bật: thành tích xuất sắc ở ít nhất một môn học, hoặc tiến bộ rõ rệt ở ít nhất một phẩm chất, một năng lực. Và điều nổi bật ấy phải được tập thể lớp công nhận.
Chữ "tập thể lớp công nhận" là chỗ nhiều trường làm qua loa. Cách làm có bằng chứng là tổ chức một tiết sinh hoạt lớp cuối năm, giáo viên nêu tên từng em đủ điều kiện nền kèm điều nổi bật cụ thể, cả lớp biểu quyết giơ tay, thư ký lớp ghi lại. Biên bản ngắn này nộp kèm danh sách. Tránh để học sinh bình bầu theo kiểu so sánh ai giỏi hơn ai; câu hỏi đặt cho lớp chỉ nên là: bạn ấy có đúng là đã cố gắng như thế không.
Ví dụ ghi điều nổi bật dùng được: "Em Lê Minh Khang tiến bộ rõ về năng lực tự học: học kỳ I thường quên bài tập, từ tháng 2 tự ghi sổ bài tập và hoàn thành đầy đủ"; "Em Trần Bảo Ngọc có nhiều bài vẽ đẹp, được chọn trưng bày ở góc mĩ thuật của trường". Ghi chung chung kiểu "ngoan, chăm học" thì hội đồng không có gì để xét.
Quy trình xét ở lớp và ở trường
Mỗi trường có lịch riêng, nhưng trình tự dưới đây khớp với cách đa số trường tiểu học làm vào cuối tháng năm:
- Giáo viên chủ nhiệm hoàn thành đánh giá cuối năm, phối hợp giáo viên bộ môn chốt mức đạt của từng môn và từng phẩm chất, năng lực.
- Lọc danh sách đủ điều kiện Học sinh Xuất sắc; lập danh sách đủ điều kiện nền Hoàn thành tốt để xét Tiêu biểu.
- Tổ chức tiết sinh hoạt lớp để lớp công nhận điều nổi bật của các em xét Tiêu biểu; ghi biên bản ngắn có chữ ký giáo viên và lớp trưởng.
- Nộp danh sách hai danh hiệu cho tổ khối; tổ trưởng soát chéo số liệu với sổ theo dõi chất lượng giáo dục.
- Hội đồng khen thưởng của trường họp, xem danh sách toàn trường, hỏi lại những trường hợp chưa rõ, thống nhất trình hiệu trưởng.
- Hiệu trưởng ký quyết định khen thưởng kèm danh sách; văn phòng in giấy khen, vào sổ cấp phát.
- Trao giấy khen trong lễ tổng kết hoặc buổi họp lớp cuối năm; ghi nội dung khen thưởng vào học bạ của từng em.
Bước 4 hay bị bỏ vì vội. Một lần soát chéo của tổ trưởng thường bắt được vài lỗi gõ tên, sai ngày sinh hoặc em chuyển trường giữa năm vẫn nằm trong danh sách, đỡ phải in lại giấy khen.
Lời ghi trên giấy khen tiểu học
Giấy khen là văn bản của nhà trường, lời ghi nên ngắn và đúng tên danh hiệu. Vài mẫu tự viết bạn có thể chỉnh theo phôi của trường:
- Đã đạt danh hiệu Học sinh Xuất sắc năm học 2025–2026.
- Đã đạt danh hiệu Học sinh Tiêu biểu hoàn thành tốt trong học tập và rèn luyện năm học 2025–2026.
- Đã có thành tích tiến bộ vượt bậc về năng lực tự học trong năm học 2025–2026. (dùng cho khen đột xuất, ghi đúng điều được khen)
- Đã có hành động nhặt được của rơi trả lại người đánh mất, nêu gương tốt cho các bạn trong trường.
Không ghi các tên danh hiệu cũ đã bỏ như "Học sinh Giỏi", "Học sinh Tiên tiến" ở tiểu học; phụ huynh cầm giấy khen ghi tên cũ đi làm hồ sơ có khi bị hỏi lại. Tên học sinh viết đầy đủ có dấu, lớp ghi theo đúng tên lớp trong sổ, ngày ký trùng với ngày quyết định. Mỗi giấy khen phải có số vào sổ để sau này cấp lại hoặc xác nhận được.
Những chỗ hay vướng và cách giữ cho việc khen nhẹ nhàng
Tỷ lệ khen quá cao. Không có tỷ lệ cứng, nhưng khi gần như cả lớp đều có giấy khen thì giấy khen mất ý nghĩa với chính các em. Hội đồng nên nhìn lại khâu đánh giá mức Hoàn thành tốt, chứ không cắt danh sách bằng cách tự đặt hạn mức.
Áp lực điểm 9. Giáo viên bị phụ huynh xin nâng điểm bài kiểm tra cuối năm để con đủ điều kiện. Cách giữ mình là chấm theo hướng dẫn chấm đã thống nhất trong tổ và lưu bài làm; hội đồng không xét lại điểm ngoài quy trình phúc khảo.
Học sinh hoà nhập. Em khuyết tật học theo kế hoạch giáo dục cá nhân được đánh giá theo kế hoạch ấy; tiến bộ rõ rệt so với chính em là căn cứ tốt để xét khen, không đặt em vào khuôn chung.
So sánh giữa các em. Lời công bố trên lớp chỉ đọc tên và điều được khen, không đọc điểm, không xếp ai đứng trên ai. Em không có giấy khen vẫn nên được giáo viên nói riêng một điều em đã làm tốt trong năm.
Lưu hồ sơ sau đợt xét để năm sau tra được
Đợt khen cuối năm ở tiểu học thường dồn vào vài ngày, xong là cất. Đến khi phụ huynh xin xác nhận giấy khen cho con làm hồ sơ, hoặc khi kiểm tra chuyên môn hỏi căn cứ, văn phòng mới lục tìm. Một bộ hồ sơ gọn cho mỗi năm học gồm: danh sách đề nghị của từng lớp có chữ ký giáo viên chủ nhiệm, biên bản tiết sinh hoạt lớp công nhận Học sinh Tiêu biểu, biên bản họp hội đồng khen thưởng của trường, quyết định khen thưởng kèm danh sách, và sổ cấp phát giấy khen có số thứ tự.
Các giấy tờ này nên xếp theo khối lớp, đánh số trang, để trong một cặp ghi năm học ở gáy. Nếu trường dùng phần mềm quản lý, xuất danh sách ra bản điện tử và lưu cùng thư mục năm học; bản giấy có chữ ký vẫn là căn cứ chính. Thời hạn lưu theo quy định về lưu trữ hồ sơ của ngành, bạn hỏi văn thư của trường.
Khi có học sinh chuyển trường giữa năm sau, trường mới chỉ cần học bạ; nhưng nếu gia đình cần bản xác nhận khen thưởng riêng, văn phòng tra sổ cấp phát và quyết định là làm được ngay, không phải hỏi lại giáo viên cũ.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh tiểu học có còn danh hiệu Học sinh Giỏi, Học sinh Tiên tiến không?
Theo quy định đánh giá học sinh tiểu học ban hành kèm Thông tư 27/2020, danh hiệu cuối năm là Học sinh Xuất sắc và Học sinh Tiêu biểu hoàn thành tốt trong học tập và rèn luyện. Tên Giỏi, Tiên tiến thuộc cách đánh giá cũ, không còn ghi trên giấy khen tiểu học.
Học sinh Tiêu biểu và Học sinh Xuất sắc, danh hiệu nào cao hơn?
Học sinh Xuất sắc dành cho em đạt mức Hoàn thành xuất sắc, là mức cao nhất. Học sinh Tiêu biểu dành cho em đạt mức Hoàn thành tốt và có điều nổi bật được lớp công nhận. Hai danh hiệu ghi nhận hai kiểu cố gắng khác nhau, không nên đem ra so con với bạn.
Điểm 9 để xét Học sinh Xuất sắc là điểm trung bình hay điểm cuối năm?
Là điểm bài kiểm tra định kỳ cuối năm học của các môn có kiểm tra định kỳ, không lấy trung bình cả năm. Trường hợp trường có hướng dẫn riêng của Sở thì đối chiếu thêm, nhưng nguyên tắc chung là xét theo bài cuối năm.
Lớp có thể không có học sinh nào được khen Tiêu biểu không?
Có thể. Danh hiệu này cần điều nổi bật được tập thể lớp công nhận, không phải chỉ tiêu phải chia đều. Tuy vậy, nếu cả lớp không có ai, hội đồng thường hỏi lại giáo viên xem đã ghi nhận đủ những tiến bộ nhỏ của học sinh trong năm chưa.
Khen đột xuất có cần chờ đến cuối năm không?
Không cần. Khi học sinh có việc làm tốt hoặc thành tích bất ngờ, giáo viên chủ nhiệm đề xuất ngay, hiệu trưởng xem xét và có thể tặng giấy khen trong buổi chào cờ gần nhất. Khen sớm thì ý nghĩa nêu gương rõ hơn so với gom đến cuối năm.
Nội dung khen thưởng có ghi vào học bạ không?
Có. Danh hiệu cuối năm và các khen thưởng đột xuất trong năm được ghi vào phần khen thưởng của học bạ. Giáo viên chủ nhiệm ghi đúng tên danh hiệu như trên quyết định để thống nhất giữa học bạ, sổ cấp phát và giấy khen.