Quy chế thi đua, khen thưởng của trường là văn bản nội bộ do hiệu trưởng ban hành, cụ thể hoá Luật Thi đua, khen thưởng 2022 và hướng dẫn của ngành vào điều kiện của trường: ai được xét, hội đồng gồm ai, tiêu chí gì, bình xét theo trình tự nào, phần thưởng lấy từ đâu. Quy chế phải được bàn trong hội nghị viên chức, người lao động đầu năm và ban hành trước khi phát động thi đua.
Bài này đưa ra dàn ý chương, điều của một quy chế cho trường phổ thông, chỉ ra phần nào chép được từ văn bản cấp trên, phần nào trường phải tự viết, cách thông qua và các lỗi làm quy chế bị cấp trên yêu cầu sửa hoặc bị viên chức khiếu nại. Thẩm quyền và tỷ lệ cụ thể đã thay đổi theo các văn bản phân cấp năm 2025; khi soạn, bạn tra văn bản hiện hành và hướng dẫn năm học của Sở.
Dàn ý quy chế gợi ý
Một quy chế cho trường vừa và nhỏ thường gọn trong sáu chương, tám đến mười hai trang. Dàn ý tự soạn dưới đây đủ khung để bạn lấp nội dung:
- Chương I. Quy định chung: phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng (cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, người lao động hợp đồng, tập thể tổ, lớp, học sinh), nguyên tắc thi đua và khen thưởng.
- Chương II. Tổ chức thi đua: hình thức thi đua thường xuyên và theo đợt, đăng ký thi đua đầu năm, sơ kết, tổng kết.
- Chương III. Danh hiệu và tiêu chuẩn: danh hiệu cá nhân, tập thể; tiêu chuẩn theo luật và tiêu chí riêng của trường; khen thưởng học sinh theo thông tư đánh giá của cấp học.
- Chương IV. Hội đồng và quy trình xét: thành phần hội đồng, nhiệm vụ, cách bỏ phiếu, tỷ lệ phiếu tối thiểu, công khai kết quả, giải quyết ý kiến.
- Chương V. Hồ sơ, phần thưởng và kinh phí: hồ sơ từng danh hiệu, thời hạn nộp, mức thưởng nội bộ, nguồn kinh phí theo quy chế chi tiêu nội bộ.
- Chương VI. Điều khoản thi hành: hiệu lực, trách nhiệm thi hành, cách sửa đổi.
Nhiều quy chế dài ba mươi trang vì chép nguyên văn tiêu chuẩn danh hiệu từ luật và nghị định. Không cần như vậy: phần đã có trong văn bản cấp trên chỉ cần dẫn tên văn bản; trang giấy nên dành cho phần trường tự quyết như tiêu chí chấm điểm, cách bỏ phiếu, mức thưởng.
Phần chép từ văn bản cấp trên và phần trường tự viết
Phân biệt rõ hai phần này giúp quy chế vừa đúng luật vừa có ích. Bảng dưới gom theo kinh nghiệm soát quy chế của nhiều trường:
| Nội dung | Nguồn | Trường tự quyết được gì |
|---|---|---|
| Tên danh hiệu, hình thức khen | Luật Thi đua, khen thưởng 2022 và văn bản hướng dẫn | Không đặt thêm tên danh hiệu thi đua; có thể đặt hình thức ghi nhận nội bộ không mang tên danh hiệu |
| Tiêu chuẩn danh hiệu | Luật và nghị định hướng dẫn | Cụ thể hoá thành tiêu chí đo được phù hợp nhiệm vụ của trường |
| Tỷ lệ trần một số danh hiệu | Nghị định, văn bản phân cấp hiện hành | Không nâng tỷ lệ; có thể quy định cách chọn trong phạm vi tỷ lệ |
| Danh hiệu học sinh | Thông tư đánh giá học sinh của từng cấp | Quy trình lập danh sách, lịch xét, hình thức trao |
| Thành phần hội đồng | Hướng dẫn của ngành | Chọn người cụ thể theo chức danh, số lượng thành viên |
| Mức thưởng nội bộ | Quy chế chi tiêu nội bộ, nguồn quỹ | Mức tiền hoặc hiện vật cho hình thức do hiệu trưởng tặng |
Mức tiền thưởng kèm danh hiệu theo luật được tính bằng hệ số nhân với mức lương cơ sở, quy định ở văn bản của Chính phủ. Trường không tự đặt mức thấp hơn cho các danh hiệu này. Phần trường tự đặt chỉ là phần thưởng thêm từ nguồn hợp pháp khác, và phải ghi trong quy chế chi tiêu nội bộ.
Hội đồng thi đua của trường: thành phần và cách bỏ phiếu
Hội đồng thi đua, khen thưởng của trường thường do hiệu trưởng làm chủ tịch, phó hiệu trưởng làm phó chủ tịch, thành viên gồm chủ tịch công đoàn, bí thư chi đoàn, tổng phụ trách Đội ở trường có Đội, các tổ trưởng chuyên môn và tổ trưởng văn phòng. Thư ký hội đồng nên là người cẩn thận với giấy tờ, thường là văn thư hoặc một giáo viên được giao.
Quy chế phải ghi rõ cách bỏ phiếu cho từng danh hiệu. Cách phổ biến: danh hiệu Lao động tiên tiến biểu quyết công khai trong hội đồng khi không có ý kiến khác; danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở và đề nghị khen cấp trên bỏ phiếu kín, cần đạt tỷ lệ phiếu đồng ý tối thiểu trên tổng số thành viên hội đồng theo văn bản hướng dẫn. Ghi tỷ lệ phiếu ngay trong quy chế giúp tránh tranh luận về cách tính lúc kiểm phiếu.
Một điều nên viết thành điều khoản: thành viên hội đồng có tên trong danh sách được xét thì vẫn được bỏ phiếu theo nguyên tắc chung, nhưng không trực tiếp thẩm định hồ sơ của chính mình. Ngoài ra, quy chế nên cho phép hội đồng mời người có liên quan đến giải trình khi cần, ví dụ giáo viên chủ nhiệm của lớp có trường hợp học sinh cần làm rõ.
Soạn và thông qua quy chế trong tháng đầu năm học
Quy chế ban hành muộn thì phong trào thi đua đầu năm không có căn cứ. Trình tự gọn:
- Cuối năm học trước, thư ký hội đồng ghi lại những điểm vướng trong đợt bình xét vừa qua.
- Đầu tháng tám, phó hiệu trưởng phụ trách dự thảo sửa đổi dựa trên ghi chép ấy và hướng dẫn năm học mới của Sở.
- Gửi dự thảo cho các tổ góp ý trong một tuần; tổng hợp ý kiến thành bảng tiếp thu, giải trình.
- Đưa dự thảo ra hội nghị viên chức, người lao động đầu năm; ghi biểu quyết vào biên bản hội nghị.
- Hiệu trưởng ký quyết định ban hành quy chế, gửi các tổ và lưu hồ sơ thi đua năm học.
- Phát động thi đua và nhận bản đăng ký thi đua của cá nhân, tập thể dựa trên quy chế vừa ban hành.
Nếu năm học mới không có gì thay đổi, vẫn nên làm bước 4 để hội nghị xác nhận tiếp tục áp dụng. Một quy chế "dùng lại" mà không qua hội nghị năm đó dễ bị cho là chưa được thông qua khi có khiếu nại.
Lỗi khiến quy chế bị yêu cầu sửa hoặc bị khiếu nại
Đặt thêm danh hiệu thi đua. Ví dụ "Giáo viên xuất sắc toàn diện" kèm tiền thưởng như danh hiệu theo luật. Có thể ghi nhận nội bộ, nhưng không gọi là danh hiệu thi đua và không lẫn với hệ thống danh hiệu của Nhà nước.
Thêm điều kiện trái luật. Ví dụ "giáo viên mới chuyển đến chưa đủ ba năm không được xét danh hiệu". Điều kiện thời gian đã có trong văn bản hướng dẫn, trường không tự đặt khắt khe hơn.
Còn dẫn cơ quan đã giải thể. Quy chế cũ ghi "trình Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện" trong khi chính quyền địa phương hiện chỉ còn hai cấp. Soát lại mọi chỗ nêu nơi nhận hồ sơ theo phân cấp hiện hành.
Không có điều khoản giải quyết ý kiến. Khi có viên chức không đồng ý kết quả, quy chế không nói gửi cho ai, trong bao lâu. Viết rõ thời hạn và người tiếp nhận.
Không qua hội nghị viên chức. Quy chế chỉ do hiệu trưởng ký, không có biên bản biểu quyết, nên thiếu tính dân chủ cơ sở và dễ bị khiếu nại.
Phần khen thưởng học sinh trong quy chế
Nhiều quy chế chỉ nói về giáo viên, còn khen học sinh thì để "theo thông tư". Cách ấy thiếu, vì thông tư chỉ quy định danh hiệu và điều kiện; còn ai lập danh sách, nộp lúc nào, hội đồng xem gì, ai ký, trao thế nào thì trường phải tự quy định. Một chương ngắn về học sinh trong quy chế giúp năm nào làm cũng giống năm nào, không phụ thuộc người phụ trách.
Các điều nên có: danh hiệu cuối năm theo thông tư đánh giá của cấp học (tiểu học theo Thông tư 27/2020, THCS và THPT theo Thông tư 22/2021, hoặc văn bản thay thế); trách nhiệm của giáo viên chủ nhiệm trong lập danh sách; với tiểu học, cách tổ chức để tập thể lớp công nhận Học sinh Tiêu biểu; quy trình khen đột xuất và người được ký; cách trao giấy khen; nguyên tắc không công bố điểm số, không xếp hạng học sinh khi trao.
Với trường mầm non, chương này thay bằng quy định về hình thức ghi nhận trẻ: nếu trường trao giấy khen cuối năm thì trao cho mọi trẻ, lời ghi do giáo viên viết theo sự phát triển của từng bé. Viết thành điều khoản giúp tránh việc mỗi lớp làm một kiểu, lớp thì trao cho tất cả, lớp thì chỉ trao cho vài bé.
Phần thưởng và kinh phí: viết sao cho kế toán chi được
Chương về kinh phí là chương kế toán đọc kỹ nhất, vì mọi khoản chi thưởng phải có căn cứ. Quy chế nên ghi rõ ba loại. Loại thứ nhất là tiền thưởng kèm danh hiệu, hình thức khen theo luật, tính bằng hệ số nhân với mức lương cơ sở theo văn bản hiện hành của Chính phủ; quy chế chỉ cần dẫn văn bản, không chép hệ số vì con số này hay thay đổi.
Loại thứ hai là phần thưởng cho học sinh: vở, sách, hiện vật hoặc tiền, từ nguồn kinh phí của trường theo quy chế chi tiêu nội bộ, hoặc từ đóng góp tự nguyện của hội cha mẹ học sinh và quỹ khuyến học. Ghi rõ nguồn nào chi cho đối tượng nào, để không lẫn tiền ngân sách với tiền tự nguyện.
Loại thứ ba là hình thức ghi nhận nội bộ không thuộc hệ thống danh hiệu, như quà cho tổ có sáng kiến được áp dụng. Phần này phải có mức trần và nguồn rõ ràng. Mỗi khoản chi đều cần quyết định khen thưởng kèm danh sách làm chứng từ; kế toán lưu cùng hồ sơ thi đua năm học. Mức lương cơ sở dùng để tính thưởng là mức tại thời điểm ký quyết định khen, bạn tra văn bản hiện hành trước khi chi.
Câu hỏi thường gặp
Trường học có bắt buộc phải có quy chế thi đua khen thưởng không?
Các trường công lập được yêu cầu xây dựng quy chế thi đua, khen thưởng nội bộ theo hướng dẫn của ngành để tổ chức thi đua và bình xét. Trường tư thục cũng nên có để bình xét minh bạch. Nội dung phải phù hợp Luật Thi đua, khen thưởng 2022 và văn bản hiện hành.
Quy chế thi đua có cần thông qua hội nghị viên chức không?
Nên thông qua, vì đây là văn bản liên quan trực tiếp quyền lợi của viên chức, người lao động. Biên bản hội nghị ghi biểu quyết là căn cứ cho thấy quy chế đã được bàn bạc dân chủ trước khi hiệu trưởng ký ban hành.
Trường có được tự đặt mức tiền thưởng không?
Mức thưởng kèm danh hiệu theo luật tính theo hệ số nhân lương cơ sở, trường không tự hạ. Với các hình thức ghi nhận nội bộ, trường có thể đặt mức thưởng từ nguồn hợp pháp và ghi trong quy chế chi tiêu nội bộ.
Quy chế cũ ghi gửi hồ sơ lên phòng giáo dục huyện thì sửa thế nào?
Chính quyền địa phương hiện có hai cấp là tỉnh và xã, phường. Bạn sửa lại nơi nhận hồ sơ theo văn bản phân cấp hiện hành, thường là Uỷ ban nhân dân xã, phường hoặc Sở Giáo dục và Đào tạo tuỳ danh hiệu, và hỏi bộ phận thi đua của Sở cho chắc.
Quy chế có cần sửa mỗi năm không?
Không bắt buộc sửa, nhưng nên rà lại mỗi năm theo hướng dẫn năm học mới và các điểm vướng của đợt bình xét trước. Dù không sửa, hội nghị đầu năm vẫn nên xác nhận tiếp tục áp dụng.
Viên chức không đồng ý kết quả bình xét thì làm gì?
Gửi ý kiến bằng văn bản theo thời hạn và người tiếp nhận ghi trong quy chế. Nếu vẫn không thống nhất, có thể khiếu nại theo quy định; trường hợp phức tạp, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu quyền và thủ tục.