Theo hướng dẫn hiện hành của Bộ Nội vụ, người mới tuyển dụng dưới sáu tháng không được xét lao động tiên tiến; người đang bị kỷ luật hoặc đang bị xem xét kỷ luật thường không được xét; người nghỉ quá ngưỡng ngày do quy chế ngành, đơn vị đặt ra cũng bị loại. Ngược lại, nghỉ thai sản theo chế độ, đi học ngắn hạn dưới một năm, điều trị thương tích khi làm nhiệm vụ được tính để xét bình thường.
Đây là phần gây tranh luận nhiều nhất trong mỗi buổi bình xét, vì nó đụng vào chuyện riêng của từng người: sinh con, ốm đau, chuyển nhà, đi học. Bài này đi qua từng trường hợp theo nguyên lý của Luật Thi đua, khen thưởng 2022 và văn bản hướng dẫn, kèm cách ghi biên bản cho minh bạch. Quy chế của từng ngành có thể chặt hơn (ví dụ có ngành quy định rõ ngưỡng nghỉ 40 ngày làm việc), nên luôn đọc kèm quy chế của ngành và đơn vị bạn, và tra lại khi có nghị định hướng dẫn luật sửa đổi năm 2026.
Bảng tra nhanh từng trường hợp
Bảng dưới tóm tắt theo nguyên lý. Cột cuối là việc người phụ trách thi đua nên làm để tránh tranh chấp:
| Trường hợp | Được xét hay không | Cần làm gì |
|---|---|---|
| Mới tuyển dụng dưới 6 tháng | Không xét | Ghi rõ ngày nhận việc trong biên bản |
| Nghỉ thai sản theo chế độ | Thời gian nghỉ được tính, vẫn xét | Đánh giá phần thời gian làm việc thực tế, không loại vì nghỉ sinh |
| Đi học, bồi dưỡng dưới 1 năm | Thời gian học tính như thời gian công tác nếu chấp hành tốt quy định của nơi học | Lấy nhận xét hoặc kết quả của cơ sở đào tạo |
| Điều trị thương tích khi làm nhiệm vụ, cứu người, cứu tài sản | Thời gian điều trị được tính | Cần xác nhận của cơ sở y tế theo quy định |
| Chuyển công tác trong năm | Xét ở nơi mới, có ý kiến nơi cũ nếu làm ở đó từ 6 tháng | Xin nhận xét của nơi cũ ngay khi chuyển |
| Đang bị kỷ luật hoặc đang bị xem xét kỷ luật | Thường không xét hoặc chưa xét | Hỏi bộ phận tổ chức, chờ kết luận |
| Nghỉ ốm, nghỉ việc riêng dài ngày | Theo ngưỡng quy chế ngành, đơn vị | Đếm ngày nghỉ chính xác từ bảng chấm công |
Bảng này không thay văn bản. Khi một trường hợp không khớp hẳn với dòng nào, đừng tự suy diễn; ghi trường hợp đó vào biên bản và xin ý kiến bộ phận thi đua cấp trên trước khi chốt danh sách.
Nghỉ thai sản: điều nhiều đơn vị vẫn làm sai
Hướng dẫn hiện hành khẳng định thời gian nghỉ thai sản theo chế độ được tính để xét danh hiệu thi đua. Vậy mà ở không ít nơi, người nghỉ sinh vẫn bị "nhường" danh hiệu cho người khác với lý do "năm nay chị nghỉ nhiều", hoặc bị xếp vào diện không xét mà không có văn bản nào nói vậy.
Cách làm đúng là đánh giá phần thời gian làm việc thực tế của người đó trong năm như với mọi người khác: hoàn thành nhiệm vụ ở mức nào, có vi phạm gì không. Nếu trong thời gian làm việc họ hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên, họ đủ điều kiện về mặt nhiệm vụ. Thời gian nghỉ sinh không được tính là "nghỉ dài ngày" để loại.
Một chỗ tế nhị: người nghỉ sinh thường không dự được buổi bình xét. Người phụ trách thi đua nên liên hệ trước để họ gửi bản tự nhận xét, và ghi trong biên bản rằng họ vắng vì nghỉ chế độ, đã gửi ý kiến bằng văn bản. Cách làm này vừa đúng quy định vừa tránh cảm giác bị gạt ra ngoài.
Với doanh nghiệp, quy chế thi đua nội bộ cũng nên ghi rõ điều này. Một quy chế loại người nghỉ thai sản khỏi danh hiệu không chỉ trái tinh thần hướng dẫn mà còn dễ bị coi là phân biệt đối xử với lao động nữ, rủi ro lớn hơn nhiều so với một tấm giấy khen.
Kỷ luật: phân biệt các tình huống
Đang trong thời gian chịu kỷ luật. Người bị kỷ luật trong năm xét thường không đạt lao động tiên tiến, và quy chế nhiều ngành ghi rõ mức từ khiển trách trở lên là không xét. Với danh hiệu tập thể, luật nói rõ có cá nhân bị kỷ luật từ cảnh cáo trở lên thì tập thể không đạt tập thể lao động tiên tiến.
Đang bị xem xét kỷ luật, chưa có kết luận. Nguyên tắc chung là chưa xét danh hiệu cho đến khi có kết luận. Nếu kết luận là không kỷ luật, đơn vị xét bổ sung theo hướng dẫn. Ghi rõ "tạm chưa xét, chờ kết luận" trong biên bản, không ghi "không đạt".
Bị kỷ luật năm trước, năm nay đã hết thời hạn. Kỷ luật đã hết thời hạn không còn là lý do loại ở năm sau, trừ khi quy chế có quy định riêng. Đừng đem chuyện cũ vào bình xét năm mới.
Bị nhắc nhở, phê bình không phải hình thức kỷ luật. Nhắc nhở bằng lời hay biên bản nhắc nhở không phải là hình thức kỷ luật. Tập thể có thể cân nhắc khi bình phần tinh thần, nhưng không được ghi là "bị kỷ luật".
Kỷ luật bị huỷ sau khiếu nại. Nếu quyết định kỷ luật bị huỷ, người đó có quyền đề nghị xem xét lại danh hiệu của năm bị ảnh hưởng. Khi có tranh chấp, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết trình tự đề nghị.
Mới tuyển dụng, chuyển công tác, đi học: đếm thời gian cho đúng
Ngưỡng sáu tháng với người mới tuyển dụng tính từ ngày bắt đầu làm việc theo quyết định tuyển dụng hoặc hợp đồng đến thời điểm bình xét của năm. Ví dụ năm thi đua tính theo năm dương lịch, người nhận việc ngày 15 tháng 7 thì đến cuối tháng 12 chưa đủ sáu tháng, không xét. Người nhận việc ngày 1 tháng 6 thì đủ. Trường học tính theo năm học thì đếm trong phạm vi năm học.
Với người chuyển công tác, nơi xét thường là đơn vị mới, nhưng với công chức, viên chức thì nơi có thẩm quyền đánh giá, xếp loại sẽ quyết định. Nếu người đó đã làm ở nơi cũ từ sáu tháng trở lên, nơi cũ phải có ý kiến nhận xét bằng văn bản. Thực tế hay vướng vì đến cuối năm mới đi xin, người phụ trách bên cũ đã quên hoặc đã chuyển đi. Nên xin ngay trong tuần chuyển công tác.
Với người được cử đi học, bồi dưỡng ngắn hạn dưới một năm, thời gian học được tính là thời gian công tác tại đơn vị, với điều kiện chấp hành tốt quy định của cơ sở đào tạo. Hãy xin nhận xét hoặc kết quả học tập của nơi học làm căn cứ. Đi học từ một năm trở lên thì theo hướng dẫn riêng của ngành và đơn vị cử đi, cần hỏi trước khi bình.
Nghỉ ốm, nghỉ việc riêng dài ngày: ngưỡng do đâu mà có
Luật và hướng dẫn chung không đặt một con số nghỉ tối đa áp cho mọi người. Ngưỡng này thường nằm trong quy chế thi đua của ngành hoặc đơn vị. Ví dụ quy định thi đua của một số ngành ghi người nghỉ từ 40 ngày làm việc trở lên trong năm thì không xét lao động tiên tiến. Ngành khác, đơn vị khác có thể đặt con số khác, hoặc không đặt.
Vì vậy câu trả lời cho "nghỉ ốm hai tháng có được lao động tiên tiến không" luôn bắt đầu bằng việc mở quy chế của chính đơn vị. Nếu quy chế có ngưỡng, đếm ngày nghỉ từ bảng chấm công, tính ngày làm việc chứ không tính ngày lịch, và loại ra những loại nghỉ được tính như nghỉ thai sản, điều trị thương tích khi làm nhiệm vụ theo quy định.
Nếu quy chế đơn vị chưa có ngưỡng mà mỗi năm lại tranh cãi, đó là dấu hiệu nên sửa quy chế. Đưa con số vào quy chế qua hội nghị cán bộ, công chức, viên chức hoặc hội nghị người lao động, áp dụng từ năm sau, công bố cho mọi người. Đừng đặt ngưỡng mới vào giữa năm rồi áp ngược cho năm đang xét.
Cách ghi biên bản cho các trường hợp đặc biệt
Biên bản tốt ghi rõ từng trường hợp không xét hoặc chưa xét, kèm lý do và căn cứ, để cấp trên và chính người trong cuộc đọc là hiểu. Mẫu dưới viết cho phòng Hành chính của Công ty TNHH B, giả định:
Phòng Hành chính có 9 người lao động. Số thuộc diện bình xét năm 2026: 8 người; 01 người (bà Võ Thị Mai) nhận việc ngày 01/8/2026, chưa đủ 06 tháng, không thuộc diện xét theo quy định. Trong 8 người thuộc diện xét có bà Lê Thị Thu nghỉ thai sản từ tháng 3 đến tháng 8 năm 2026; thời gian nghỉ thai sản được tính để xét, đánh giá theo thời gian làm việc thực tế: hoàn thành tốt nhiệm vụ. Ông Đỗ Văn Tâm đang bị xem xét kỷ luật theo Thông báo số … ngày …, tạm chưa xét, sẽ xét bổ sung khi có kết luận. Kết quả: đề nghị 6/8 người đạt danh hiệu "Lao động tiên tiến".
Khi dùng mẫu cho đơn vị bạn, thay tên và số liệu nhưng giữ cách viết: ghi số thuộc diện xét trước, sau đó từng trường hợp đặc biệt một câu, có căn cứ, rồi mới đến kết quả. Tránh các từ mang tính phán xét như "không xứng đáng"; chỉ nêu sự việc và quy định.
Người lao động hợp đồng, thời vụ ở doanh nghiệp
Ở doanh nghiệp, câu hỏi hay gặp là người làm hợp đồng ngắn hạn, thời vụ, người đang thử việc có được xét lao động tiên tiến không. Luật áp dụng cho người lao động nói chung, nhưng ai thuộc diện xét trong một doanh nghiệp cụ thể nên được ghi trong quy chế thi đua khen thưởng nội bộ, kèm ngưỡng thời gian làm việc tối thiểu tương tự ngưỡng sáu tháng của khu vực nhà nước.
Người đang thử việc thường chưa được xét, vì chưa phải là người lao động chính thức theo hợp đồng. Người làm thời vụ theo mùa vụ sản xuất có thể được doanh nghiệp xét nếu quy chế cho phép và đủ thời gian. Điều quan trọng là quy chế nói rõ và áp dụng như nhau cho mọi bộ phận; một phân xưởng cho xét, phân xưởng khác không cho thì sẽ có khiếu nại.
Khi doanh nghiệp đề nghị danh hiệu lên cấp trên (ví dụ tập thể lao động xuất sắc), danh sách người thuộc diện xét phải khớp với quy chế này, vì nó quyết định mốc 70% của tập thể.
Câu hỏi thường gặp
Mới vào làm được năm tháng có được xét lao động tiên tiến không?
Không. Theo hướng dẫn hiện hành của Bộ Nội vụ, người mới tuyển dụng dưới sáu tháng không được xét danh hiệu lao động tiên tiến. Năm sau đủ thời gian thì được xét bình thường.
Nghỉ thai sản sáu tháng có bị mất lao động tiên tiến không?
Không vì lý do nghỉ sinh. Thời gian nghỉ thai sản theo chế độ được tính để xét danh hiệu. Đơn vị đánh giá phần thời gian làm việc thực tế; nếu hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên và không có vi phạm thì vẫn được bình xét.
Nghỉ ốm 45 ngày thì có được xét không?
Tuỳ quy chế của ngành và đơn vị. Một số ngành quy định nghỉ từ 40 ngày làm việc trở lên thì không xét, nơi khác có ngưỡng khác. Hãy đọc quy chế thi đua của đơn vị và đếm theo ngày làm việc trong bảng chấm công.
Đang bị xem xét kỷ luật thì xử lý danh hiệu thế nào?
Thường tạm chưa xét cho đến khi có kết luận. Nếu kết luận không kỷ luật, đơn vị xét bổ sung theo hướng dẫn. Biên bản nên ghi là tạm chưa xét chứ không ghi là không đạt.
Chuyển công tác tháng 8 thì xét ở đơn vị nào?
Thường xét ở đơn vị mới, với công chức, viên chức thì do nơi có thẩm quyền đánh giá xếp loại quyết định. Nếu đã làm ở nơi cũ từ sáu tháng trở lên, cần có văn bản nhận xét của nơi cũ kèm theo.
Đi học thạc sĩ hai năm có được xét lao động tiên tiến không?
Thời gian học ngắn hạn dưới một năm được tính như thời gian công tác. Đi học từ một năm trở lên thì theo hướng dẫn riêng của ngành và đơn vị cử đi, nên hỏi bộ phận tổ chức trước khi bình xét.