Tiền thưởng kèm danh hiệu thi đua và hình thức khen thưởng theo pháp luật về thi đua, khen thưởng không tính vào thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân; còn các khoản thưởng khác từ tiền lương, tiền công, như thưởng tháng mười ba, thưởng doanh số, thưởng hiệu quả, thì vẫn tính. Vướng mắc nằm ở vùng giữa: thưởng nội bộ của doanh nghiệp, phần thưởng vượt mức, thưởng bằng hiện vật.
Bài này giúp kế toán, người làm nhân sự và chính người nhận thưởng phân loại từng khoản, ghi chứng từ sao cho đúng bản chất, và biết khi nào nên hỏi cơ quan thuế. Quy định về thuế thu nhập cá nhân được sửa đổi khá thường xuyên; phần dưới nói nguyên lý tại thời điểm viết, trước khi quyết toán bạn vẫn nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý.
Nguyên lý: loại trừ theo bản chất khoản thưởng
Pháp luật thuế thu nhập cá nhân coi tiền thưởng là một phần của thu nhập từ tiền lương, tiền công, rồi loại trừ một số khoản cụ thể. Trong nhóm được loại trừ có tiền thưởng kèm theo các danh hiệu được Nhà nước phong tặng, kể cả tiền thưởng kèm danh hiệu thi đua và các hình thức khen thưởng theo quy định của pháp luật về thi đua, khen thưởng. Cũng thuộc nhóm này là tiền thưởng kèm giải thưởng cấp quốc gia, quốc tế được Nhà nước công nhận, và tiền thưởng về cải tiến kỹ thuật, sáng chế, phát minh được cơ quan có thẩm quyền công nhận.
Từ đó rút ra một câu hỏi duy nhất cho mọi khoản: khoản này có phải tiền thưởng kèm một danh hiệu hoặc hình thức khen theo pháp luật thi đua, khen thưởng, với quyết định của người có thẩm quyền, đúng mức quy định không? Nếu có, khoản đó không tính vào thu nhập chịu thuế. Nếu không, nó là tiền thưởng thông thường và cộng vào thu nhập tính thuế của tháng chi trả.
Tên gọi không quyết định bản chất. Một khoản ghi là "thưởng thi đua quý" nhưng thực chất trả theo doanh số thì vẫn là thưởng theo kết quả kinh doanh. Ngược lại, giấy khen của thủ trưởng cơ quan nhà nước kèm 0,3 lần lương cơ sở là khoản được loại trừ dù chứng từ chỉ ghi gọn "tiền thưởng".
Bảng phân loại các khoản thưởng hay gặp
Phân loại theo nguyên lý; trường hợp cụ thể của đơn vị bạn có thể có chi tiết khác, nên đối chiếu thêm.
| Khoản thưởng | Tính vào thu nhập chịu thuế? | Ghi chú |
|---|---|---|
| Lao động tiên tiến, chiến sĩ thi đua các cấp | Không | Có quyết định công nhận, đúng hệ số |
| Giấy khen, bằng khen của cơ quan nhà nước, bằng khen của tỉnh, của Thủ tướng | Không | Đúng hình thức, đúng mức |
| Tập thể lao động xuất sắc, cờ thi đua | Không | Khoản của tập thể; khi chia cho cá nhân giữ đúng chứng từ |
| Thưởng tháng mười ba, thưởng Tết, thưởng theo hiệu quả công việc | Có | Là thưởng thông thường từ tiền lương, tiền công |
| Thưởng doanh số, thưởng hoàn thành chỉ tiêu bán hàng | Có | Kể cả khi gọi là "thưởng thi đua bán hàng" |
| Giấy khen của giám đốc doanh nghiệp kèm tiền theo quy chế riêng | Cần xem kỹ | Phần đúng hình thức, mức theo pháp luật thi đua, khen thưởng khác phần thưởng tự đặt |
| Thưởng sáng kiến, cải tiến kỹ thuật được cơ quan có thẩm quyền công nhận | Không | Cần giấy tờ công nhận; thưởng sáng kiến nội bộ không công nhận thì xem kỹ |
| Quà, hiện vật kèm giấy khen | Tuỳ bản chất | Quy ra giá trị; nếu là phần thưởng thông thường thì tính |
Hai dòng "cần xem kỹ" và "tuỳ bản chất" là nơi kế toán doanh nghiệp hay bị hỏi khi quyết toán. Phần tiếp theo đi vào hai trường hợp ấy.
Doanh nghiệp tự khen: chỗ ranh giới hay vướng
Luật Thi đua, khen thưởng 2022 cho phép người đứng đầu một số loại doanh nghiệp, hợp tác xã tặng giấy khen cho người lao động, với mức tiền thưởng theo hệ số quy định. Khoản thưởng nằm đúng khuôn này, có quyết định, đúng mức, thì cùng bản chất với giấy khen của cơ quan nhà nước. Nhiều doanh nghiệp tư nhân lại khen theo quy chế riêng, mức tự đặt, không viện dẫn pháp luật thi đua, khen thưởng; khi đó khoản tiền thường được xem như thưởng thông thường.
Trường hợp hay gặp nhất là doanh nghiệp vừa tặng giấy khen vừa thưởng một khoản cao hơn nhiều mức quy định. Ví dụ Công ty TNHH B tặng giấy khen cho chị Đỗ Thu Trang kèm 3.000.000 đồng, trong khi hệ số giấy khen chỉ cho khoảng 760.000 đồng. Cách xử lý được nhiều kế toán áp dụng là tách: phần tương ứng mức quy định ghi là tiền thưởng kèm giấy khen, phần chênh lệch ghi là thưởng theo quy chế, cộng vào thu nhập chịu thuế của tháng.
Cách tách này hợp lý về bản chất nhưng chưa phải câu trả lời áp dụng mọi nơi. Mỗi cơ quan thuế có thể có cách nhìn riêng, nhất là với doanh nghiệp không thuộc diện được tặng giấy khen theo luật. Nếu khoản thưởng nội bộ của công ty bạn lớn và lặp lại hằng năm, hãy gửi câu hỏi bằng văn bản cho cơ quan thuế quản lý và lưu văn bản trả lời.
Ghi chứng từ để quyết toán không vướng
Khoản được loại trừ chỉ thật sự an toàn khi giấy tờ thể hiện đúng bản chất. Các bước kế toán nên làm từ lúc chi:
- Lưu bản sao quyết định khen có tên người, hình thức, căn cứ pháp luật thi đua, khen thưởng và người ký có thẩm quyền.
- Trên bảng chi, ghi rõ hệ số, mức lương cơ sở và ngày ký quyết định, để thấy khoản tiền đúng mức quy định.
- Không gộp tiền thưởng thi đua với lương tháng trong cùng một dòng của bảng lương; tách cột "thưởng thi đua, khen thưởng".
- Khi tổng hợp thu nhập để khấu trừ thuế, loại cột này khỏi thu nhập tính thuế, giữ trên bảng kê để đối chiếu.
- Với phần thưởng vượt mức hoặc thưởng tự đặt, ghi ở cột thưởng khác và tính thuế như thu nhập thông thường.
- Khi cấp chứng từ khấu trừ thuế cho người lao động, chỉ ghi phần thu nhập chịu thuế; phần loại trừ giữ ở hồ sơ nội bộ.
Mẫu dòng diễn giải trên chứng từ chi: "Tiền thưởng kèm Giấy khen theo Quyết định số …/QĐ-CTB ngày …, hệ số 0,3 mức lương cơ sở 2.530.000 đồng – khoản không tính vào thu nhập chịu thuế." Ghi được như vậy là người kiểm tra không cần hỏi thêm.
Bốn tình huống tính sẵn
Tên và đơn vị giả định, mức lương cơ sở tại thời điểm viết. Đây là cách phân loại theo nguyên lý, không thay cho ý kiến của cơ quan thuế với trường hợp cụ thể.
- Cô Nguyễn Thị Hạnh, Trường THCS A: chiến sĩ thi đua cơ sở 2.530.000 đồng và giấy khen hiệu trưởng 760.000 đồng. Cả hai không tính vào thu nhập chịu thuế.
- Anh Lê Văn Phúc, công chức xã C: thưởng theo kết quả đánh giá cuối năm theo quy chế thưởng của cơ quan. Khoản này là thưởng thông thường, cộng vào thu nhập chịu thuế nếu tổng thu nhập vượt mức giảm trừ.
- Chị Đỗ Thu Trang, Công ty TNHH B: giấy khen giám đốc kèm 3.000.000 đồng theo quy chế riêng. Kế toán tách phần tương ứng mức quy định (nếu công ty thuộc diện được tặng giấy khen theo luật) và phần chênh lệch; phần chênh lệch tính thuế.
- Anh Hoàng Minh Tuấn, Công ty cổ phần E: nhận thưởng 5.000.000 đồng vì đề xuất cải tiến dây chuyền, chỉ có quyết định của giám đốc, chưa được cơ quan có thẩm quyền công nhận là sáng kiến. Khoản này nhiều khả năng là thưởng thông thường; nên hỏi cơ quan thuế nếu công ty muốn xử lý khác.
Trong cả bốn trường hợp, việc tổng thu nhập có phải nộp thuế hay không còn phụ thuộc mức giảm trừ gia cảnh và các khoản khác của người đó trong năm. Một khoản "tính vào thu nhập chịu thuế" không có nghĩa là người nhận chắc chắn bị khấu trừ tiền.
Người nhận thưởng tự kiểm tra thế nào
Nếu bạn là người được khen và thấy số thuế khấu trừ trong năm cao bất thường, có thể tự rà theo các bước sau trước khi hỏi phòng kế toán:
- Gom các quyết định khen, thông báo tiền thưởng nhận được trong năm, ghi ra danh hiệu, hình thức, số tiền, ngày nhận.
- Xem chứng từ khấu trừ thuế hoặc bảng thu nhập năm do đơn vị cung cấp, tìm tổng thu nhập chịu thuế.
- Đối chiếu: nếu tổng thu nhập chịu thuế đã cộng cả các khoản thưởng kèm danh hiệu, giấy khen, bằng khen, khả năng cao có nhầm.
- Gửi đề nghị kiểm tra bằng văn bản ngắn hoặc thư điện tử nội bộ cho kế toán, kèm bản chụp quyết định khen.
- Nếu đơn vị đã quyết toán thay, đề nghị điều chỉnh theo thủ tục hiện hành; giữ lại toàn bộ trao đổi.
Phần lớn trường hợp nhầm đến từ việc tiền thưởng thi đua được chuyển cùng lương tháng và nằm chung một dòng. Một trao đổi lịch sự với kế toán thường giải quyết xong trong vài ngày.
Hiện vật, quà kèm giấy khen và những chỗ người nhận hay hỏi
Hiện vật cũng là thu nhập nếu có giá trị. Một chiếc đồng hồ, một bộ ấm chén kèm giấy khen về nguyên lý được quy ra giá trị. Nếu là phần thưởng kèm hình thức khen theo luật, trong mức quy định, thì cùng bản chất loại trừ; nếu là quà thưởng thông thường thì tính.
Khung, bằng, cờ không phải thu nhập. Đây là vật phẩm khen thưởng, không phải khoản thưởng cho cá nhân, không ai quy ra tiền để tính thuế.
Người nhận không phải tự khai từng khoản. Với người làm công ăn lương, đơn vị chi trả khấu trừ và quyết toán thay khi được ủy quyền. Người nhận chỉ cần giữ thông báo hoặc quyết định khen để đối chiếu nếu thấy số khấu trừ lạ.
Tiền thưởng tập thể chia lại cho cá nhân. Khi giữ đúng chứng từ khoản thưởng tập thể và biên bản chia, bản chất khoản tiền không thay đổi; kế toán nên ghi chú để không bị cộng nhầm vào thưởng thông thường.
Câu hỏi thường gặp
Tiền thưởng lao động tiên tiến có phải nộp thuế không?
Không. Đây là tiền thưởng kèm danh hiệu thi đua theo pháp luật về thi đua, khen thưởng, thuộc nhóm không tính vào thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân, miễn có quyết định công nhận và chi đúng mức.
Thưởng Tết có được coi là tiền thưởng thi đua không?
Không. Thưởng Tết, thưởng tháng mười ba, thưởng hiệu quả là thưởng thông thường từ tiền lương, tiền công, vẫn cộng vào thu nhập chịu thuế, dù đơn vị gọi tên thế nào.
Giấy khen của giám đốc công ty tư nhân kèm tiền có bị tính thuế không?
Tuỳ khoản đó có đúng hình thức, đúng mức theo pháp luật thi đua, khen thưởng hay là thưởng theo quy chế riêng. Phần thưởng tự đặt hoặc vượt mức thường được tính. Nên hỏi cơ quan thuế nếu khoản lớn.
Thưởng sáng kiến có chịu thuế thu nhập cá nhân không?
Thưởng cải tiến kỹ thuật, sáng kiến được cơ quan có thẩm quyền công nhận thuộc nhóm không tính thuế. Thưởng nội bộ cho đề xuất chưa được công nhận thì thường được xem là thưởng thông thường.
Kế toán ghi sai khiến tiền thưởng thi đua bị khấu trừ thuế thì làm sao?
Người nhận đề nghị đơn vị kiểm tra lại chứng từ. Nếu khoản đó đúng là thưởng kèm danh hiệu, hình thức khen theo luật, đơn vị điều chỉnh khi quyết toán và hoàn phần đã khấu trừ theo quy định hiện hành.
Quy định thuế về tiền thưởng có thay đổi không?
Có thể thay đổi khi luật và thông tư về thuế thu nhập cá nhân được sửa. Bài viết nêu nguyên lý tại thời điểm viết; trước khi quyết toán nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý.