Quy chế hoạt động của hội đồng thi đua khen thưởng là văn bản do thủ trưởng ban hành, nói hội đồng họp khi nào, bao nhiêu người có mặt thì hợp lệ, biểu quyết thế nào, ai không được biểu quyết phần nào, và hồ sơ lưu ra sao. Nó khác với quy chế thi đua khen thưởng của đơn vị (nói tiêu chuẩn, đối tượng, hình thức khen); nhiều nơi gộp hai thứ làm một, nhưng tách ra thì dễ sửa hơn.
Quy chế hội đồng ít khi được ai đọc cho đến ngày có tranh cãi: hai phiếu hoà, một người vắng gửi ý kiến qua tin nhắn, một thành viên có vợ trong danh sách. Lúc ấy câu hỏi duy nhất là "quy chế ghi gì". Bài này đi qua bảy nhóm điều nên có, kèm câu chữ mẫu tự viết cho mỗi nhóm.
Bảy nhóm điều nên có
Một quy chế hội đồng gọn thường dài ba đến năm trang, chia thành các chương hoặc chỉ các điều liên tiếp. Bảy nhóm nội dung sau phủ được hầu hết tình huống thực tế:
- Phạm vi và đối tượng: quy chế áp dụng cho hội đồng nào, theo quyết định thành lập nào.
- Nhiệm vụ, quyền hạn của hội đồng, chủ tịch, phó chủ tịch, thường trực, thư ký và thành viên.
- Chế độ họp: họp định kỳ khi nào, họp bất thường khi nào, ai triệu tập, gửi tài liệu trước bao lâu.
- Điều kiện hợp lệ của cuộc họp và cách lấy ý kiến khi không họp được.
- Nguyên tắc biểu quyết: giơ tay hay phiếu kín cho từng loại việc, cách tính tỷ lệ, xử lý khi hoà.
- Xung đột lợi ích: thành viên có tên trong danh sách hoặc có người thân trong danh sách thì làm gì.
- Hồ sơ, lưu trữ và công khai: văn bản nào phải lập, ai giữ, giữ bao lâu, công khai kết quả thế nào.
Cuối quy chế có điều khoản thi hành: hiệu lực từ ngày ký, thay thế quy chế cũ nào, ai được đề xuất sửa đổi. Điều khoản nhỏ nhưng tránh việc hai bản quy chế cùng tồn tại.
Chế độ họp và điều kiện hợp lệ
Điều về chế độ họp nên cụ thể đến mức người thư ký mới đọc là biết làm. Câu mẫu: "Hội đồng họp định kỳ mỗi năm hai lần: sơ kết vào tháng [1] và tổng kết, xét danh hiệu cuối năm vào tháng [5] đối với năm học (hoặc tháng [12] đối với năm công tác). Hội đồng họp bất thường khi có đề nghị khen thưởng đột xuất hoặc theo yêu cầu của Chủ tịch. Tài liệu họp được gửi đến thành viên chậm nhất [02] ngày làm việc trước ngày họp."
Điều kiện hợp lệ: "Cuộc họp hợp lệ khi có mặt ít nhất [hai phần ba] tổng số thành viên Hội đồng, trong đó có Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch được Chủ tịch uỷ quyền." Con số hai phần ba ở đây là ví dụ; một số văn bản hướng dẫn có đặt ngưỡng riêng cho việc xét các danh hiệu, khi ấy quy chế phải lấy theo văn bản đó hoặc chặt hơn, không được lỏng hơn.
Lấy ý kiến khi không họp được: "Trường hợp cần thiết, Chủ tịch có thể lấy ý kiến thành viên bằng văn bản hoặc phiếu lấy ý kiến gửi qua hệ thống văn bản điện tử của đơn vị; kết quả được tổng hợp thành biên bản, có chữ ký của Chủ tịch và Thư ký." Cách này hữu ích cho khen đột xuất, nhưng không dùng cho việc xét danh hiệu cần phiếu kín vì không bảo đảm tính kín.
Ghi rõ tin nhắn điện thoại hay nhóm trò chuyện có được coi là văn bản không. Nhiều tranh cãi đã đến từ chỗ một thành viên "đã đồng ý trong nhóm" nhưng biên bản không có chữ ký của người đó.
Nguyên tắc biểu quyết cho từng loại việc
Mỗi loại việc một cách biểu quyết, ghi thành bảng trong quy chế để khỏi phải nhớ. Tỷ lệ trong bảng là chỗ để đơn vị điền theo văn bản hướng dẫn hiện hành, không phải số áp dụng chung.
| Loại việc | Hình thức | Tỷ lệ cần đạt | Tính trên |
|---|---|---|---|
| Thông qua danh sách lao động tiên tiến | Giơ tay | Quá nửa | Số thành viên có mặt |
| Đề nghị chiến sĩ thi đua các cấp | Phiếu kín | Theo văn bản hướng dẫn | Tổng số thành viên hội đồng |
| Đề nghị danh hiệu tập thể | Giơ tay hoặc phiếu kín theo quy định | Theo văn bản hướng dẫn | Ghi rõ trong quy chế |
| Khen thưởng đột xuất | Giơ tay hoặc lấy ý kiến bằng văn bản | Quá nửa | Tổng số thành viên |
| Chọn tổ kiểm phiếu, thông qua biên bản | Giơ tay | Quá nửa | Số có mặt |
Xử lý khi hoà: "Trường hợp số phiếu tán thành và không tán thành bằng nhau đối với việc biểu quyết công khai, thực hiện theo ý kiến đã biểu quyết của Chủ tịch Hội đồng; đối với việc bỏ phiếu kín, coi như không đạt." Câu này phổ biến ở nhiều quy chế, nhưng đơn vị có thể chọn cách khác miễn ghi rõ trước.
Điều về xung đột lợi ích — phần hay bị bỏ quên nhất
Thành viên có tên trong danh sách. Câu mẫu: "Thành viên Hội đồng có tên trong danh sách đề nghị không tham gia thảo luận phần xét của chính mình; khi biểu quyết công khai về trường hợp của mình, thành viên đó không biểu quyết." Với phiếu kín, quy chế quyết định có cho tự bầu hay không.
Có người thân trong danh sách. Câu mẫu: "Thành viên có vợ, chồng, cha, mẹ, con, anh, chị, em ruột trong danh sách đề nghị phải báo cho Chủ tịch trước cuộc họp và không tham gia thảo luận trường hợp đó." Ở các đơn vị nhỏ ở xã, chuyện người nhà làm cùng cơ quan rất thường, nên điều này càng cần.
Thủ trưởng là người được đề nghị. Khi chủ tịch hội đồng có tên trong danh sách đề nghị lên cấp trên, phó chủ tịch điều hành phần xét trường hợp đó. Ghi luôn điều này để không ai phải lúng túng ngay tại phòng họp.
Ghi vào biên bản. Mọi trường hợp tránh thảo luận hoặc không biểu quyết phải được ghi tên vào biên bản. Đó là bằng chứng hội đồng đã làm đúng quy chế khi có người thắc mắc sau này.
Soạn và ban hành quy chế trong một tuần
Quy chế không cần soạn công phu, nhưng cần có ý kiến của những người sẽ dùng nó. Trình tự gọn cho một trường hoặc cơ quan:
- Thư ký hội đồng soạn dự thảo dựa trên quy chế cũ (nếu có), văn bản hướng dẫn hiện hành của cấp trên và các tình huống tranh cãi đã gặp năm trước.
- Gửi dự thảo cho thành viên hội đồng và ban chấp hành công đoàn góp ý trong ba đến năm ngày.
- Tổng hợp góp ý thành một bảng: ý kiến, người nêu, tiếp thu hay không, lý do.
- Họp hội đồng một buổi ngắn thông qua dự thảo cuối cùng, ghi biên bản.
- Thủ trưởng ký quyết định ban hành quy chế, quy chế là phụ lục kèm theo quyết định.
- Phổ biến trong cuộc họp toàn đơn vị đầu kỳ; lưu bản ký ở bộ phận thi đua và văn thư.
Mỗi năm, sau đợt xét cuối kỳ, thư ký ghi lại những tình huống quy chế chưa nói tới. Danh sách đó là nguyên liệu cho lần sửa quy chế tiếp theo; không ghi ngay thì sang năm sẽ quên.
Phần hồ sơ, lưu trữ và công khai
Điều về hồ sơ nên liệt kê đủ những gì hội đồng phải lập trong một đợt xét: biên bản họp, biên bản kiểm phiếu, danh sách đề nghị, tờ trình, quyết định công nhận hoặc khen thưởng trong thẩm quyền, thông báo công khai. Mỗi loại ghi ai lập, ai ký.
Lưu trữ: "Hồ sơ thi đua, khen thưởng mỗi năm được lưu thành một cặp riêng tại bộ phận thi đua; bản chính quyết định khen thưởng lưu tại văn thư theo quy định về lưu trữ. Phiếu bầu kín được niêm phong và lưu đến hết thời hạn giải quyết khiếu nại, sau đó tiêu huỷ có biên bản." Thời hạn lưu trữ chung của văn bản tuân theo quy định về lưu trữ hiện hành, bạn hỏi văn thư đơn vị.
Công khai: ghi hình thức (niêm yết ở bảng tin, gửi qua hệ thống văn bản nội bộ, đọc trong cuộc họp toàn thể), thời gian niêm yết và đầu mối nhận ý kiến. Thời gian cụ thể nên lấy theo văn bản hướng dẫn hiện hành nếu có quy định, và đủ dài để người đi công tác vắng vẫn kịp đọc. Cách công khai chi tiết có bài riêng; quy chế chỉ cần chốt khung.
Trách nhiệm của thành viên: vắng họp, giữ kín, đọc trước
Vắng họp phải báo trước. Câu mẫu: "Thành viên vắng họp phải báo cáo Chủ tịch trước cuộc họp, nêu lý do; được gửi ý kiến bằng văn bản về các nội dung biểu quyết công khai. Ý kiến bằng văn bản không thay cho phiếu bầu kín." Câu cuối rất quan trọng, vì có người tưởng gửi phiếu qua người khác là được.
Giữ kín nội dung thảo luận. Hội đồng bàn về chuyện nghỉ ốm, kỷ luật, kết quả đánh giá của từng người. Quy chế nên ghi thành viên không được tiết lộ ý kiến của người khác tại cuộc họp và nội dung phiếu bầu. Kết quả cuối cùng thì công khai theo quy định, còn quá trình tranh luận thì không.
Đọc hồ sơ trước khi họp. Ghi thành nghĩa vụ: thành viên nghiên cứu báo cáo thành tích và danh sách trước cuộc họp. Nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng có điều khoản này thì chủ tịch có cơ sở nhắc người hay đến họp tay không.
Thành viên vắng nhiều lần. Quy chế có thể quy định thành viên vắng không lý do từ hai kỳ họp trở lên thì chủ tịch xem xét đề nghị kiện toàn. Điều này giữ cho hội đồng luôn đủ người làm việc thật, không chỉ có tên trên giấy.
Câu hỏi thường gặp
Quy chế hoạt động hội đồng khác quy chế thi đua khen thưởng thế nào?
Quy chế thi đua khen thưởng nói đối tượng, tiêu chuẩn, hình thức khen, tỷ lệ, mức thưởng nội bộ. Quy chế hoạt động hội đồng nói cách hội đồng làm việc: họp, biểu quyết, tránh xung đột lợi ích, lưu hồ sơ. Có thể gộp chung thành một văn bản nếu đơn vị nhỏ.
Ai ký ban hành quy chế hoạt động của hội đồng?
Thủ trưởng đơn vị ký quyết định ban hành, thường cũng là chủ tịch hội đồng. Quy chế là phụ lục kèm theo quyết định. Trước khi ký nên có ý kiến của công đoàn và thành viên hội đồng.
Có thể họp hội đồng thi đua trực tuyến không?
Nhiều đơn vị đã họp trực tuyến khi thành viên ở nhiều nơi. Quy chế nên ghi rõ họp trực tuyến được coi là hợp lệ, cách điểm danh, cách biểu quyết công khai, và việc phiếu kín phải làm bằng hình thức bảo đảm tính kín hoặc chuyển sang họp trực tiếp.
Bao lâu thì nên sửa quy chế hội đồng một lần?
Không có hạn cố định. Nên rà mỗi năm sau đợt xét chính và sửa khi văn bản hướng dẫn cấp trên thay đổi, khi đơn vị sắp xếp lại tổ chức, hoặc khi gặp tình huống quy chế không nói tới.
Quy chế có được đặt tỷ lệ phiếu cao hơn văn bản cấp trên không?
Được, nếu đơn vị muốn chặt hơn. Không được đặt thấp hơn mức văn bản cấp trên quy định cho cùng danh hiệu. Khi đặt cao hơn, ghi rõ lý do trong tờ trình ban hành để người sau hiểu.
Doanh nghiệp có cần quy chế hoạt động hội đồng riêng không?
Không bắt buộc. Doanh nghiệp nhỏ có thể ghi vài điều về cách hội đồng làm việc ngay trong quy chế khen thưởng nội bộ. Khi đề nghị cơ quan nhà nước khen, có quy chế rõ ràng giúp hồ sơ dễ được chấp nhận.