Doanh nghiệp được tự đặt mức tiền kèm giấy khen nội bộ, miễn ghi rõ trong quy chế khen thưởng hoặc quy chế lương thưởng, áp dụng thống nhất và chi từ nguồn hợp pháp. Có hai cách đặt mức quen dùng: mượn hệ số nhân lương cơ sở của pháp luật thi đua, khen thưởng, hoặc ghi số tiền cố định theo từng loại khen. Doanh nghiệp nhỏ thường hợp với cách thứ hai vì dễ giải thích.
Bài này dành cho chủ doanh nghiệp nhỏ, kế toán, người làm nhân sự đang phải trả lời câu hỏi "giấy khen của công ty mình nên kèm bao nhiêu". Bạn sẽ có cách chọn mức, bảng mức gợi ý cho doanh nghiệp dưới một trăm người, hai nguồn chi, đoạn quy chế viết sẵn và các lỗi làm khoản thưởng không được tính vào chi phí. Phần thuế phụ thuộc văn bản hiện hành, nên trước khi chốt quy chế hãy hỏi kế toán thuế.
Hai cách đặt mức: theo hệ số hay theo số tiền cố định
Cách thứ nhất là mượn bảng hệ số của khu vực nhà nước: giấy khen giám đốc 0,3 lần lương cơ sở, nhân viên xuất sắc năm 1,0 lần, tập thể gấp đôi cá nhân. Ưu điểm là thứ bậc rõ, tự tăng khi lương cơ sở tăng, và gần với thói quen của người lao động từng làm ở cơ quan nhà nước. Nhược điểm là con số lẻ, khó nhớ, và phụ thuộc vào lịch điều chỉnh lương cơ sở mà doanh nghiệp không kiểm soát.
Cách thứ hai là ghi số tiền tròn: giấy khen tháng 500.000 đồng, giấy khen năm 2.000.000 đồng, khen đột xuất từ 500.000 đến 3.000.000 đồng tuỳ mức độ. Ưu điểm là dễ nói, dễ nhớ, dễ dự toán. Nhược điểm là mức trượt giá theo thời gian, cần rà lại mỗi hai, ba năm.
Một số doanh nghiệp làm cách lai: ghi mức tối thiểu cố định và cho giám đốc quyết thêm trong một khung. Cách này linh hoạt nhưng phải có tiêu chí cho phần thêm, nếu không người lao động sẽ thấy khen theo cảm tình. Dù chọn cách nào, điều quan trọng là viết thành chữ trong quy chế và công bố trước kỳ xét, chứ không phải đến lúc khen mới quyết.
Với doanh nghiệp dưới hai mươi người, kinh nghiệm cho thấy số tiền cố định hiệu quả hơn hệ số. Người lao động ở đây thường không quen khái niệm lương cơ sở, và một câu như "giấy khen cuối năm của công ty kèm một triệu rưỡi" dễ nhớ, dễ truyền miệng hơn "0,6 lần lương cơ sở". Khi công ty lớn lên, có phòng nhân sự riêng, lúc ấy mới cân nhắc chuyển sang hệ số cho đồng bộ với các khoản khác.
Bảng mức gợi ý cho doanh nghiệp dưới một trăm người
Các mức dưới đây chỉ để tham khảo cách sắp thứ bậc; doanh nghiệp điều chỉnh theo quỹ lương và kết quả kinh doanh của mình.
| Hình thức khen nội bộ | Mức gợi ý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Khen tháng hoặc khen nhanh của trưởng bộ phận | 200.000 – 500.000 đồng | Không cần giấy khen in, chỉ cần thông báo nội bộ |
| Giấy khen của giám đốc cuối năm cho cá nhân | 1.000.000 – 2.000.000 đồng | Khoảng 5–10% nhân sự |
| Nhân viên tiêu biểu của năm | 3.000.000 – 5.000.000 đồng | Một đến ba người |
| Giấy khen tập thể bộ phận | 2.000.000 – 4.000.000 đồng | Thuộc tập thể, dùng theo biên bản họp |
| Khen đột xuất vì giữ tài sản, cứu người, giữ khách lớn | 500.000 – 5.000.000 đồng | Tuỳ giá trị việc làm, quyết định trong tuần |
| Khen thâm niên gắn bó 5, 10 năm | Hiện vật hoặc 1.000.000 – 3.000.000 đồng | Thường kèm kỷ niệm chương nội bộ |
Nguyên tắc nhỏ khi đặt mức: khen đột xuất phải đủ ý nghĩa để người khác thấy việc làm đó được trân trọng, nhưng không nên vượt mức nhân viên tiêu biểu của năm, kẻo thành ra khen một lần đáng hơn cả năm làm tốt.
Ví dụ dự toán tiền thưởng nội bộ cả năm cho công ty 40 người
Giả định Công ty TNHH B có 40 người, bốn bộ phận, áp dụng bảng mức trong quy chế mẫu ở trên. Dự toán đầu năm có thể như sau:
| Khoản | Số suất dự kiến | Mức | Thành tiền |
|---|---|---|---|
| Giấy khen giám đốc cuối năm, cá nhân | 4 người | 1.500.000 đồng | 6.000.000 đồng |
| Nhân viên tiêu biểu của năm | 2 người | 4.000.000 đồng | 8.000.000 đồng |
| Giấy khen tập thể bộ phận | 1 bộ phận | 3.000.000 đồng | 3.000.000 đồng |
| Khen đột xuất, dự phòng | 4 lần | bình quân 1.500.000 đồng | 6.000.000 đồng |
| Phôi giấy khen, khung, in ấn | 7 bộ | khoảng 150.000 đồng | 1.050.000 đồng |
| Cộng dự toán | 24.050.000 đồng |
Với quỹ lương cả năm vài tỷ đồng, khoản này chỉ chiếm phần nhỏ, nhưng nó là khoản người lao động nhớ lâu nhất. Nếu kết quả kinh doanh năm đó kém, nên giữ nguyên số suất và mức của giấy khen cá nhân, cắt bớt phần dự phòng; người được khen không nên chịu phần giảm vì chuyện chung của công ty.
Chọn nguồn chi: quỹ khen thưởng hay chi phí
Quỹ khen thưởng, phúc lợi trích từ lợi nhuận sau thuế. Doanh nghiệp có lãi có thể trích lập quỹ này theo điều lệ hoặc quyết định của chủ sở hữu, rồi chi thưởng từ đó. Khoản chi từ quỹ không tính vào chi phí khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp, vì đã là phân phối lợi nhuận sau thuế.
Chi phí tiền lương, tiền thưởng. Khoản thưởng ghi rõ điều kiện và mức trong hợp đồng lao động, thoả ước lao động tập thể, quy chế thưởng hoặc quy chế tài chính của doanh nghiệp thường được tính vào chi phí được trừ, nếu có chứng từ đầy đủ. Đây là điều kiện quen thuộc của quy định thuế thu nhập doanh nghiệp; hãy kiểm tra văn bản hiện hành.
Doanh nghiệp nhà nước có quy định riêng. Việc trích và sử dụng quỹ khen thưởng của doanh nghiệp nhà nước theo cơ chế quản lý tài chính riêng; bài này không đi vào phần đó.
Hộ kinh doanh không có quỹ theo nghĩa doanh nghiệp. Chủ hộ chi thưởng từ tiền của hộ; nên ghi lại bằng sổ chi và danh sách ký nhận để minh bạch với người làm thuê và khi cần giải trình.
Đoạn quy chế viết sẵn về mức thưởng
Đoạn dưới tự viết, dùng tên giả định. Bạn thay số và bỏ những dòng không phù hợp:
- Điều …. Mức tiền thưởng kèm hình thức khen thưởng nội bộ của Công ty TNHH B.
- 1. Giấy khen của Giám đốc cho cá nhân cuối năm: 1.500.000 đồng. Giấy khen cho tập thể bộ phận: 3.000.000 đồng.
- 2. Danh hiệu Nhân viên tiêu biểu của năm: 4.000.000 đồng, tối đa ba người.
- 3. Khen đột xuất: từ 500.000 đến 5.000.000 đồng, do Giám đốc quyết định căn cứ đề xuất của trưởng bộ phận và giá trị việc làm.
- 4. Nguồn chi: quỹ khen thưởng của Công ty; trường hợp quỹ không đủ, Công ty chi vào chi phí tiền thưởng theo quy chế này.
- 5. Các mức trên được rà soát hai năm một lần và công bố cho người lao động trước kỳ xét.
Điểm 4 nên để kế toán thuế góp ý trước khi ban hành, vì cách ghi nguồn chi ảnh hưởng tới việc khoản thưởng có được tính vào chi phí hay không. Điểm 5 giúp người lao động biết mức có thể thay đổi, tránh cảm giác bị cắt khi rà lại.
Khi nhân viên được cấp trên tặng bằng khen
Doanh nghiệp trình người lao động cho tỉnh hoặc bộ, ngành tặng bằng khen là việc ngày càng phổ biến. Phần tiền đi kèm cần xử lý theo thứ tự:
- Khi nộp hồ sơ, hỏi rõ cơ quan khen về việc ai chi tiền thưởng: cấp khen chi hay doanh nghiệp tự chi.
- Nếu doanh nghiệp tự chi, mức chi theo hệ số quy định của hình thức đó, nhân lương cơ sở tại ngày ký quyết định.
- Ghi khoản này riêng với thưởng nội bộ trên bảng chi, kèm bản sao quyết định khen.
- Nếu doanh nghiệp muốn thưởng thêm, ghi thành một dòng thưởng nội bộ riêng theo quy chế.
- Báo cho người được khen biết rõ hai khoản để họ hiểu đâu là tiền thưởng kèm bằng khen, đâu là quà của công ty.
Tách như vậy có lợi cả về thuế lẫn về quan hệ với người lao động: người nhận thấy công ty trân trọng, còn sổ sách không lẫn khoản theo luật với khoản tự đặt. Trong buổi trao, giám đốc có thể trao bằng khen của tỉnh trước, rồi trao phần quà của công ty sau, mỗi phần một câu ngắn giải thích.
Lỗi khiến mức thưởng thành chuyện tranh cãi
Không công bố mức trước kỳ xét. Người lao động chỉ biết mức sau khi nhận, và so với năm trước, với bộ phận khác. Công bố từ đầu năm giúp mọi người nhìn vào tiêu chí thay vì nhìn vào số tiền.
Mức khen đột xuất quá chênh giữa các lần. Cùng là giữ khách lớn mà lần này năm trăm nghìn, lần khác năm triệu, người trong công ty sẽ hỏi. Ghi lại lý do chọn mức trong quyết định.
Thưởng tập thể nhưng giám đốc tự chia. Khoản tập thể nên để bộ phận họp quyết định, có biên bản; giám đốc chia hộ dễ bị hiểu là thiên vị, kể cả khi chia rất công bằng và có lý do rõ ràng.
Ghi mức trong tin nhắn thay vì quy chế. Thông báo qua nhóm trò chuyện không đủ làm căn cứ chi phí. Đưa vào quy chế hoặc quyết định có chữ ký.
Khen người thân của chủ nhiều lần. Ở doanh nghiệp gia đình, người thân làm tốt vẫn đáng khen, nhưng nên để trưởng bộ phận đề xuất và ghi tiêu chí rõ ràng, để người ngoài gia đình không cho rằng giấy khen là phần dành sẵn.
Hứa thưởng bằng lời rồi quên. Một câu hứa trong buổi họp như sẽ thưởng nếu đạt doanh số tháng này cũng là một cam kết. Không ghi lại thì dễ quên, mà người lao động thì nhớ rất lâu. Ghi vào biên bản họp hoặc thông báo nội bộ ngay sau buổi họp.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp tư nhân có bắt buộc thưởng tiền kèm giấy khen không?
Không bắt buộc. Doanh nghiệp tự quyết có kèm tiền hay chỉ tặng giấy khen, hiện vật. Nếu có tiền, nên ghi mức trong quy chế và áp dụng thống nhất để tránh tranh cãi.
Giấy khen của giám đốc nên kèm bao nhiêu tiền?
Không có mức chung. Doanh nghiệp nhỏ thường chọn khoảng một đến hai triệu đồng cho giấy khen cuối năm, hoặc mượn hệ số 0,3 lần lương cơ sở. Quan trọng là thứ bậc hợp lý giữa các hình thức.
Tiền thưởng nội bộ chi từ quỹ khen thưởng có được tính vào chi phí không?
Không. Quỹ khen thưởng, phúc lợi trích từ lợi nhuận sau thuế nên khoản chi từ quỹ không tính lại vào chi phí. Muốn tính vào chi phí, khoản thưởng phải ghi rõ trong hợp đồng, thoả ước hoặc quy chế và có chứng từ.
Hộ kinh doanh có cần quy chế khen thưởng không?
Không bắt buộc như doanh nghiệp, nhưng nên có một trang ghi mức thưởng và tiêu chí, kèm sổ chi có chữ ký người nhận. Cách này giúp minh bạch với người làm thuê và dễ giải trình khi cần.
Nhân viên được tỉnh tặng bằng khen thì công ty có phải chi tiền không?
Tuỳ hướng dẫn của cơ quan khen. Nhiều nơi yêu cầu doanh nghiệp tự chi tiền thưởng theo hệ số quy định. Hỏi rõ khi nộp hồ sơ và ghi khoản này riêng với thưởng nội bộ.
Có nên thay đổi mức thưởng hằng năm không?
Nên rà lại định kỳ, chẳng hạn hai năm một lần, và công bố trước kỳ xét. Thay đổi giữa kỳ dễ gây cảm giác bị cắt quyền lợi, nhất là khi giảm mức.