Trong cùng một thời điểm, một người đạt nhiều danh hiệu thi đua thì chỉ nhận tiền của danh hiệu cao nhất; nhưng nếu vừa đạt danh hiệu thi đua vừa được tặng hình thức khen thưởng (giấy khen, bằng khen) thì nhận cả hai khoản. Danh hiệu, hình thức khen ở những thời điểm khác nhau cho những thành tích khác nhau thì được tính riêng từng lần.
Nguyên tắc này nằm trong nghị định hướng dẫn Luật Thi đua, khen thưởng 2022, và là chỗ kế toán đơn vị hay lúng túng nhất mỗi kỳ tổng kết. Phần dưới tách nguyên tắc thành ba câu hỏi, đưa năm tình huống tính sẵn và cách ghi chú để người kiểm tra quỹ đọc là hiểu. Cách diễn đạt của văn bản có thể được sửa, nên khi gặp ca khó vẫn hỏi bộ phận thi đua cấp trên.
Ba câu hỏi để xử lý mọi trường hợp
Trước một danh sách người được khen nhiều lần, bạn chỉ cần lần lượt hỏi ba câu. Câu thứ nhất: các khoản này là danh hiệu thi đua hay hình thức khen thưởng? Danh hiệu là lao động tiên tiến, chiến sĩ thi đua, tập thể lao động xuất sắc, cờ thi đua. Hình thức là giấy khen, bằng khen, huân chương.
Câu thứ hai: chúng có cùng thời điểm không? "Cùng thời điểm" hiểu là được xét và công nhận trong cùng một đợt cho cùng một kỳ đánh giá, ví dụ cùng tổng kết năm học. Một giấy khen đột xuất tháng ba vì cứu được tài sản của trường và danh hiệu cuối năm học là hai thời điểm khác nhau.
Câu thứ ba: có phải cùng một thành tích không? Cùng một sáng kiến được khen ở cấp trường rồi được cấp tỉnh tặng bằng khen ngay trong đợt đó là cùng thành tích. Trả lời xong ba câu, kết quả gần như tự hiện ra: cùng loại danh hiệu, cùng thời điểm thì lấy mức cao nhất; khác loại thì cộng; khác thời điểm, khác thành tích thì tính riêng. Ba câu này nên in ra, dán cạnh bàn làm việc của người lập bảng chi trong mùa tổng kết, vì mỗi năm lại có người mới nhận việc và lại hỏi đúng những điều ấy.
Bảng quyết định nhanh
Đặt bảng này cạnh danh sách chi, mỗi người có nhiều dòng thì dò theo từng hàng.
| Tình huống | Cùng thời điểm? | Cách tính |
|---|---|---|
| Lao động tiên tiến và chiến sĩ thi đua cơ sở cùng năm | Có | Chỉ nhận mức chiến sĩ thi đua cơ sở (1,0) |
| Chiến sĩ thi đua cơ sở và giấy khen thủ trưởng cuối năm | Có | Nhận cả hai: 1,0 cộng 0,3 |
| Danh hiệu cuối năm và giấy khen đột xuất giữa năm | Không | Nhận cả hai, tính theo lương cơ sở của từng ngày ký |
| Cùng một thành tích được hai cấp tặng giấy khen, bằng khen trong một đợt | Có | Thường chỉ nhận mức cao hơn; hỏi cấp trên vì ít gặp |
| Tập thể lao động tiên tiến và tập thể lao động xuất sắc | Có | Chỉ nhận mức tập thể lao động xuất sắc (1,5) |
| Cá nhân có giấy khen, tổ của người đó cũng có giấy khen tập thể | Có | Cá nhân nhận phần cá nhân; tiền tập thể thuộc tổ |
Dòng thứ tư là trường hợp hiếm và văn bản hướng dẫn qua từng thời kỳ diễn đạt khác nhau, nên đừng tự suy. Ghi lại tình huống, gửi câu hỏi bằng văn bản cho cơ quan thi đua cấp trên và lưu câu trả lời vào hồ sơ.
Năm tình huống tính sẵn
Các ví dụ dùng mức lương cơ sở 2.530.000 đồng tại thời điểm viết; mọi quyết định giả định ký sau tháng 7 năm 2026. Tên người, đơn vị là giả định.
- Cô Nguyễn Thị Hạnh, Trường THCS A: đạt chiến sĩ thi đua cơ sở và được hiệu trưởng tặng giấy khen cuối năm học vì hướng dẫn học sinh đạt giải. Danh hiệu 1,0 cộng hình thức 0,3, tổng 1,3 lần: 2.530.000 cộng 760.000, thành 3.290.000 đồng.
- Anh Lê Văn Phúc, công chức xã C: có tên trong danh sách lao động tiên tiến, và cũng được công nhận chiến sĩ thi đua cơ sở ngay trong đợt đó. Chỉ nhận 2.530.000 đồng, không thêm 760.000 đồng.
- Chị Đỗ Thu Trang, Công ty TNHH B: tháng tư được giấy khen đột xuất vì phát hiện và xử lý kịp sự cố chập điện kho; cuối năm đạt lao động tiên tiến do công ty trình. Hai thời điểm, hai thành tích, nhận cả hai.
- Tổ Toán – Tin, Trường THCS A: đạt tập thể lao động xuất sắc, đồng thời có tên trong quyết định tập thể lao động tiên tiến. Chỉ nhận mức 1,5: khoảng 3.800.000 đồng.
- Thầy Phạm Minh Đức: năm thứ ba liên tục đạt chiến sĩ thi đua cơ sở, được cấp tỉnh xét chiến sĩ thi đua cấp tỉnh. Hai danh hiệu do hai cấp công nhận vào hai thời điểm khác nhau, nên tiền của từng danh hiệu do cấp công nhận chi theo quyết định của mình. Nếu cấp tỉnh có hướng dẫn khác, làm theo hướng dẫn đó.
Tình huống cuối là nơi các đơn vị xử lý khác nhau nhiều nhất. Cách an toàn là chi phần của cấp mình đúng quyết định của cấp mình, phần của cấp trên chờ kinh phí cấp trên.
Ghi chú trong bảng chi để không bị hỏi lại
Người kiểm tra quỹ thường không hỏi bạn tính đúng hay sai, họ hỏi "căn cứ đâu mà người này không được tiền lao động tiên tiến". Thêm một cột ghi chú trả lời trước câu đó:
- Thêm cột "Ghi chú căn cứ" ở cuối bảng chi.
- Người bị gạch một danh hiệu thấp: ghi "Đã nhận mức CSTĐCS theo QĐ số …, không tính LĐTT cùng đợt".
- Người được cộng danh hiệu và hình thức: ghi "Danh hiệu theo QĐ số …; Giấy khen theo QĐ số …".
- Người nhận khoản đột xuất trước đó trong năm: ghi số, ngày quyết định đột xuất để thấy là khác thời điểm.
- Ký nháy của người lập bảng bên cạnh mỗi dòng có ghi chú.
Năm dòng ghi chú này mất chừng mười phút, nhưng tiết kiệm cả buổi giải trình khi có đoàn kiểm tra hay khi chính người được khen thắc mắc.
Nếu đơn vị dùng phần mềm kế toán, thêm cột ghi chú ngay trong tệp xuất ra từ phần mềm rồi mới in ký, đừng viết tay bổ sung sau. Bảng in ra có ghi chú đánh máy, chữ ký nháy bên cạnh, nhìn vào là biết ai đã rà và rà lúc nào.
Khen đột xuất, khen theo chuyên đề, khen quá trình cống hiến: mỗi loại một thời điểm
Ngoài đợt tổng kết cuối năm, Luật Thi đua, khen thưởng 2022 có các kiểu khen gắn với thời điểm riêng. Khen đột xuất dành cho một hành động cụ thể vừa xảy ra, như dập lửa, cứu người, giữ tài sản chung. Khen theo chuyên đề gắn với một phong trào hay một nhiệm vụ có thời hạn, ví dụ đợt tổng điều tra, đợt phòng chống thiên tai. Khen quá trình cống hiến dành cho người có thời gian dài đóng góp, thường xét khi nghỉ hưu.
Mỗi loại có quyết định riêng, ngày ký riêng, nên tiền thưởng tính riêng theo mức lương cơ sở của ngày ký từng quyết định. Một công chức xã C trong cùng năm có thể có giấy khen đột xuất tháng chín vì tham gia ứng cứu bão, giấy khen chuyên đề tháng mười một khi tổng kết đợt chuyển đổi số, và danh hiệu lao động tiên tiến cuối năm. Ba khoản, ba ngày ký, ba lần nhân.
Điều cần tránh là dùng lại cùng một thành tích cho hai loại khen trong cùng đợt. Nếu báo cáo thành tích cuối năm kể lại đúng việc ứng cứu bão đã được khen đột xuất, hội đồng vẫn có thể xét danh hiệu cuối năm dựa trên cả năm làm việc, nhưng không đề nghị thêm một giấy khen nữa cho chính việc ấy. Khi rà danh sách, bạn nên đối chiếu nội dung trích yếu của các quyết định trong năm để phát hiện trùng.
Giải thích với người được khen khi bị gạch một khoản
Người bị gạch một khoản thường không phản đối quy định mà phản ứng vì bất ngờ. Báo trước, bằng lời ngắn, là đủ. Vài câu nói bạn có thể dùng nguyên:
- "Chị đạt chiến sĩ thi đua cơ sở nên nhận mức 1,0; danh hiệu lao động tiên tiến đã nằm trong đó, quy định không cộng hai danh hiệu cùng đợt."
- "Giấy khen của hiệu trưởng cho thầy là hình thức khen thưởng, khác nhóm với danh hiệu, nên thầy nhận cả hai khoản."
- "Tiền tập thể của tổ không chia đầu người; tổ họp và quyết định dùng vào việc chung, có biên bản."
- "Khoản thưởng đột xuất hồi tháng tư đã chi theo quyết định tháng tư; khoản cuối năm là quyết định khác, tính riêng."
- "Phần bằng khen của tỉnh do tỉnh chi, trường chưa nhận kinh phí; khi có, phòng kế toán báo ngay."
Nên nói trước khi người được khen nhìn thấy bảng ký nhận. Nếu ai còn thắc mắc, mời họ xem quyết định và cột ghi chú căn cứ; đừng tranh luận bằng trí nhớ.
Chỗ hay hiểu sai
Tưởng "cao nhất" áp cho cả bằng khen. Quy tắc lấy mức cao nhất nói về các danh hiệu thi đua với nhau. Danh hiệu và hình thức khen thưởng là hai nhóm, được nhận cả hai khi cùng thời điểm.
Tưởng khen đột xuất làm mất quyền xét cuối năm. Khen đột xuất là cho một việc cụ thể. Người đó vẫn được bình xét danh hiệu cuối năm như bình thường, và nhận cả hai khoản.
Tưởng tập thể được khen thì cá nhân trong tập thể mất phần. Tiền tập thể thuộc tập thể; cá nhân có danh hiệu, hình thức riêng vẫn nhận phần riêng của mình.
Tưởng được khen nhiều năm thì cộng dồn. Mỗi năm có quyết định riêng và tiền riêng. Không có khoản thưởng nào cộng dồn từ các năm trước, trừ khi một danh hiệu cấp cao hơn được xét dựa trên chuỗi năm ấy, và danh hiệu đó có tiền riêng.
Câu hỏi thường gặp
Vừa đạt chiến sĩ thi đua cơ sở vừa có tên lao động tiên tiến thì nhận bao nhiêu?
Chỉ nhận mức chiến sĩ thi đua cơ sở, hệ số 1,0 lần lương cơ sở. Đây là hai danh hiệu thi đua cùng thời điểm nên chỉ tính danh hiệu cao nhất, không cộng thêm 0,3.
Có danh hiệu chiến sĩ thi đua và giấy khen cuối năm thì có cộng không?
Có. Danh hiệu thi đua và hình thức khen thưởng là hai nhóm khác nhau, nên được nhận cả tiền danh hiệu và tiền giấy khen, kể cả khi hai quyết định ký cùng ngày.
Được khen đột xuất rồi cuối năm có được xét danh hiệu nữa không?
Được. Khen đột xuất ghi nhận một việc cụ thể, còn danh hiệu cuối năm ghi nhận cả kỳ đánh giá. Hai khoản tiền tính riêng theo mức lương cơ sở ở ngày ký từng quyết định.
Cùng một sáng kiến được trường khen rồi tỉnh khen thì tiền tính thế nào?
Nếu hai lần khen ở hai thời điểm khác nhau thì thường tính riêng. Nếu cùng một đợt cho cùng thành tích thì có thể chỉ nhận mức cao hơn. Trường hợp này nên hỏi bằng văn bản cơ quan thi đua cấp trên.
Tập thể lao động xuất sắc có được nhận thêm tiền tập thể lao động tiên tiến không?
Không. Hai danh hiệu tập thể cùng thời điểm thì chỉ nhận mức cao nhất là tập thể lao động xuất sắc, hệ số 1,5 lần mức lương cơ sở theo văn bản hiện hành.
Ai chịu trách nhiệm nếu chi trùng tiền thưởng?
Khoản chi sai thường phải thu hồi từ người nhận và người lập, người duyệt chi có thể bị nhắc nhở hoặc xử lý theo quy chế. Vì vậy cột ghi chú căn cứ trong bảng chi rất đáng làm ngay từ đầu.