Một tờ giấy khen in đúng thể thức cần năm thứ: phôi đúng mẫu của đơn vị (hoặc mẫu quy định nếu là cơ quan nhà nước), nội dung in rõ ở cỡ chữ đọc được, chữ ký tay của người có thẩm quyền, dấu đỏ đóng đúng chỗ, và một số vào sổ để tra lại về sau. Phần lớn rắc rối sau này, từ xin xác nhận đến nghi ngờ giấy giả, đều bắt nguồn từ chỗ thiếu một trong năm thứ đó.
Bên dưới là cách chọn khổ giấy và phôi, bảng vùng in và cỡ chữ gợi ý, các bước căn lề trên phôi mua sẵn, quy tắc ký và đóng dấu, mẫu sổ theo dõi giấy khen, và cách xử lý tờ in hỏng. Phần lời ghi thành tích viết thế nào thì đã có bài riêng; ở đây chỉ lo phần in ấn và thủ tục.
Khổ giấy và phôi: tự thiết kế hay theo mẫu
Giấy khen phổ biến nhất in trên khổ A4 (210 x 297 milimét), đặt ngang. Khổ này vừa máy in văn phòng, vừa khung ảnh bán sẵn, nên người nhận dễ đóng khung. Một số đơn vị dùng khổ lớn hơn cho bằng khen hay giấy khen tập thể, nhưng khổ lạ thì khó tìm khung và khó in lại khi cần.
Với cơ quan nhà nước, mẫu bằng khen, giấy khen và hiện vật khen thưởng được quy định trong văn bản hướng dẫn Luật Thi đua, khen thưởng 2022 và thông tư của Bộ Nội vụ. Các mẫu này có thể được điều chỉnh, tại thời điểm viết còn có dự thảo văn bản mới về mẫu hồ sơ khen thưởng, nên văn thư nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi Sở Nội vụ trước khi đặt in phôi số lượng lớn.
Trường học, doanh nghiệp, hội, đoàn thể thường tự thiết kế phôi theo nhận diện của mình, miễn đủ các thành phần cơ bản: tên đơn vị, chữ "GIẤY KHEN", chủ thể tặng, người nhận, lời ghi, địa danh ngày tháng, chức danh, chữ ký, dấu. Phôi nên để khoảng trắng đủ rộng ở giữa cho tên dài, và để chừa vùng chữ ký đủ cao. Phôi đẹp mà vùng chữ ký chỉ cao hai phân thì dấu sẽ đè lên hoa văn, trông rất rối.
Giấy nên dày từ 150 đến 250 gam, bề mặt mờ hoặc hơi nhám để mực bám và chữ ký không lem. Giấy bóng loáng đẹp khi trưng bày nhưng mực dấu khó khô, dễ nhoè khi xếp chồng.
Vùng in và cỡ chữ gợi ý trên phôi A4 ngang
Các cỡ chữ dưới đây là gợi ý để chữ cân với khổ A4 ngang, không phải quy định. Phôi của đơn vị bạn có thể cần điều chỉnh.
| Vùng trên tờ | Nội dung | Cỡ chữ gợi ý |
|---|---|---|
| Góc trên trái | Tên cơ quan chủ quản, tên đơn vị | 12-13, dòng dưới in đậm |
| Góc trên phải | Quốc hiệu, tiêu ngữ | 12-13, in đậm |
| Giữa trên | Chữ GIẤY KHEN | 36-48, in hoa, đậm |
| Dưới tiêu đề | Chủ thể tặng: Hiệu trưởng Trường… tặng | 14-16, in nghiêng hoặc đứng |
| Giữa tờ | Họ tên người nhận hoặc tên tập thể | 22-28, in đậm |
| Dưới họ tên | Đơn vị, lớp, chức vụ | 14 |
| Thân | Lời ghi thành tích | 14-16 |
| Góc dưới phải | Địa danh ngày tháng, chức danh, chữ ký, dấu, họ tên người ký | 13-14, chức danh in hoa đậm |
| Góc dưới trái | Số quyết định, số vào sổ | 11-12 |
Kiểu chữ nên là phông Unicode chuẩn có đủ dấu tiếng Việt. Phông trang trí nhập từ ngoài hay thiếu dấu ở các chữ ít gặp như "ỹ", "ỵ"; họ tên có những chữ này sẽ in ra ô vuông hoặc mất dấu.
Căn lề trên phôi mua sẵn
Phôi in sẵn hoa văn và chữ cố định, chỉ còn chỗ trống để in nội dung. Căn sai vài milimét là chữ đè lên hoa văn. Cách làm ít hỏng phôi nhất:
- Đo vị trí các vùng trống trên phôi bằng thước, ghi ra giấy: cách mép trên bao nhiêu, mép trái bao nhiêu.
- Tạo tệp mẫu đúng khổ, đặt khung nhập liệu vào các vùng đã đo. Dùng chức năng trộn thư để nạp danh sách từ bảng tính.
- In tờ đầu trên giấy thường cùng khổ, đặt chồng lên phôi, soi trước đèn hoặc cửa sổ để xem chữ có nằm đúng vùng trống không.
- Điều chỉnh, in thử tiếp đến khi khớp. Ghi lại thông số lề cuối cùng vào tệp ghi chú, năm sau đỡ phải đo lại.
- Kiểm khay giấy: nhiều máy in kéo giấy dày lệch vài milimét. Nạp từng tờ bằng khay tay nếu máy có.
- In một tờ thật trên phôi, đưa người phụ trách xem trước khi in cả loạt.
- In theo lô nhỏ, mỗi lô hai mươi đến ba mươi tờ, kiểm ngay sau mỗi lô.
Đừng in mặt sau giấy khen. Một số đơn vị in tóm tắt thành tích ở mặt sau cho đầy đủ, nhưng khi đóng khung thì mặt sau bị che, còn khi chụp làm hồ sơ thì phải chụp hai mặt, thêm phiền.
Ký giấy khen cho đúng
Ký tay, từng tờ. Bản gốc giấy khen nên có chữ ký tay của người có thẩm quyền. Không dùng chữ ký in sẵn hay dán ảnh chữ ký vào tệp rồi in ra, trừ khi đơn vị dùng hình thức văn bản điện tử có chữ ký số theo quy định riêng.
Mực màu xanh, không dùng mực đỏ. Theo thói quen văn thư và hướng dẫn về công tác văn thư, chữ ký dùng mực xanh, bền màu. Bút bi mực dầu dễ lem trên giấy dày phủ mặt; nên thử trên một tờ hỏng trước.
Ký đúng chức danh. Người đứng đầu ký thì ghi thẳng chức danh. Cấp phó ký thay thì ghi "KT. HIỆU TRƯỞNG" dòng trên, "PHÓ HIỆU TRƯỞNG" dòng dưới. Hội, đoàn thể ký theo tập thể lãnh đạo thì ghi "TM. BAN CHẤP HÀNH" rồi chức danh.
In họ tên người ký. Dưới chữ ký in họ tên người ký, in đậm. Thiếu dòng này thì vài năm sau người ta khó biết ai đã ký, nhất là khi lãnh đạo đã đổi.
Ký sau khi đã in xong và đã kiểm. Không ký sẵn phôi trắng để in sau, vì vừa dễ in đè lên chữ ký, vừa tạo rủi ro tờ đã ký bị dùng sai mục đích.
Đóng dấu: vị trí, màu mực, ai giữ dấu
Dấu đóng bên trái chữ ký, trùm lên khoảng một phần ba chữ ký về phía bên trái, đúng như cách đóng dấu trên văn bản hành chính theo nghị định về công tác văn thư năm 2020. Dấu phải rõ nét, ngay ngắn, màu đỏ. Dấu mờ, nghiêng hay đóng hai lần chồng lên nhau đều khiến người xem hồ sơ sau này nghi ngờ.
Dấu của đơn vị nào thì đóng trên giấy khen của đơn vị đó. Giấy khen của công đoàn đóng dấu công đoàn, không đóng dấu công ty; giấy khen của chi hội không có dấu thì ký và đóng dấu của hội cấp trên nếu hội cấp trên là nơi tặng. Đây là chỗ hay nhầm ở đơn vị nhỏ, nơi một người giữ nhiều con dấu.
Người giữ dấu chỉ đóng dấu khi tờ giấy đã có chữ ký. Đóng dấu trước rồi chờ ký là sai nguyên tắc và rất dễ bị lợi dụng. Sau khi đóng, để giấy khô ít nhất vài phút trước khi xếp chồng, có thể kẹp một tờ giấy mỏng giữa các tờ. Mực dấu dính sang mặt sau tờ bên trên là lỗi rất hay gặp khi đóng vài trăm tờ một lúc.
Khi số lượng lớn, chia việc thành dây chuyền nhỏ: một người lật tờ và kiểm chữ ký, một người đóng dấu, một người trải giấy cho khô và xếp theo lớp, theo phòng. Đóng dấu một mình vài trăm tờ liền thì tới tờ thứ một trăm tay đã mỏi, dấu bắt đầu nghiêng và mờ, đúng lúc ít người để ý nhất.
Sổ theo dõi giấy khen: các cột nên có
Sổ theo dõi có thể là sổ giấy hoặc bảng tính, miễn được lưu lâu dài. Một mẫu cột gọn mà đủ:
| Cột | Ghi gì | Vì sao cần |
|---|---|---|
| Số vào sổ | Số thứ tự trong năm, ví dụ 125/GK | Trùng với số in ở góc giấy khen |
| Số, ngày quyết định | Quyết định khen mà giấy khen thể hiện | Căn cứ pháp lý |
| Họ tên, ngày sinh | Theo căn cước hoặc hồ sơ | Phân biệt người trùng tên |
| Đơn vị, lớp, chức vụ | Như in trên giấy | Đối chiếu khi xin xác nhận |
| Lời ghi thành tích | Chép nguyên văn | Biết giấy khen khen gì khi mất bản gốc |
| Ngày trao, người nhận thay | Ai nhận, nhận ngày nào | Giải quyết khi có người nói chưa nhận |
| Ghi chú | In lại, đính chính, huỷ | Theo dõi các tờ thay thế |
Nên đánh số giấy khen liên tục trong năm, không đánh lại từ một cho mỗi đợt. Số trùng nhau giữa các đợt là lý do phổ biến khiến việc xác nhận lại mất nhiều thời gian.
Tờ in hỏng, phôi thừa và lỗi hay gặp
Phần việc ít ai để ý nhưng lại liên quan tới chuyện giấy khen giả, giấy khen trùng:
- Tờ in hỏng chưa ký: gạch chéo, xé đôi, cho vào túi huỷ. Không vứt nguyên tờ vào sọt rác.
- Tờ đã ký, đóng dấu mà phát hiện sai: không sửa tay, lập biên bản huỷ ghi số vào sổ của tờ sai, in tờ mới với số mới hoặc số cũ kèm ghi chú, theo cách đơn vị quy định.
- Phôi trắng thừa: cất có khoá, ghi số lượng còn lại. Phôi có in sẵn tên đơn vị mà để lung tung là nguồn của giấy khen giả.
- Lỗi in tên tràn ra ngoài khung: chọn phông hẹp hơn hoặc giảm cỡ chữ riêng cho các tên dài, không thu nhỏ cả loạt.
- Lỗi in mất dấu tiếng Việt: kiểm phông chữ và mã hoá của tệp danh sách trước khi trộn thư.
- Lỗi in lệch năm: tệp mẫu năm trước còn sót năm cũ ở dòng ngày tháng. Tìm và thay toàn bộ năm trước khi in.
Mỗi năm, sau đợt in cuối, kiểm lại số phôi đã dùng, số tờ hỏng, số tờ đã trao. Ba con số phải khớp; không khớp thì tìm ra ngay, đừng để tới khi có ai mang một tờ giấy khen lạ đến hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Giấy khen bắt buộc phải in khổ A4 không?
Với trường học, doanh nghiệp, hội tự thiết kế phôi thì không bắt buộc, nhưng A4 ngang là phổ biến và tiện nhất. Với cơ quan nhà nước, mẫu phôi theo văn bản hướng dẫn hiện hành, nên tra quy định hoặc hỏi Sở Nội vụ.
Có được ký giấy khen bằng chữ ký scan rồi in ra không?
Bản gốc giấy khen nên ký tay từng tờ. Chữ ký scan in ra dễ bị coi là không hợp lệ khi giấy khen được dùng làm minh chứng. Nếu dùng văn bản điện tử thì phải có chữ ký số theo quy định.
Đóng dấu giấy khen lệch vào chữ ký có sao không?
Dấu nên trùm khoảng một phần ba chữ ký về bên trái. Lệch ít thì không ảnh hưởng, nhưng dấu che hết chữ ký hoặc nằm xa hẳn chữ ký thì nên in lại tờ khác để tránh bị nghi ngờ về sau.
Giấy khen có cần số vào sổ không?
Không phải nơi nào cũng bắt buộc, nhưng rất nên có. Số vào sổ giúp tra cứu nhanh khi người nhận mất giấy, khi cần xác nhận, hoặc khi có nghi ngờ về một tờ giấy khen lạ.
Tờ giấy khen in sai đã đóng dấu thì xử lý thế nào?
Không sửa tay. Lập biên bản huỷ tờ sai, ghi rõ trong sổ theo dõi, in và trình ký tờ mới. Tờ sai thu hồi lại nếu đã trao, để không có hai bản cùng lưu hành.
Nên lưu bản chụp giấy khen ở đâu?
Lưu bản chụp màu trong thư mục khen thưởng của đơn vị, đặt tên theo năm và số vào sổ, kèm bản quyết định. Thư mục nên được sao lưu định kỳ như các hồ sơ quan trọng khác.