Báo cáo thành tích của công nhân không cần văn hay, chỉ cần năm con số: ngày công, sản lượng so với định mức, tỷ lệ hàng đạt chất lượng, an toàn lao động, và số thợ mới đã kèm cặp. Thêm một cải tiến nhỏ trên chuyền nếu có, thế là đủ để hội đồng thấy rõ người này làm được gì.
Luật Thi đua, khen thưởng 2022 có tinh thần chú trọng khen người lao động trực tiếp, nhưng trên thực tế báo cáo của công nhân hay bị viết hộ một cách vội vàng, toàn câu chung chung, nên thua các báo cáo của khối văn phòng. Phần dưới hướng dẫn cách viết, có đoạn mẫu cho một công nhân may và một thợ hàn, và bộ câu hỏi để tổ trưởng hoặc cán bộ công đoàn hỏi chuyện rồi viết hộ cho đúng.
Vì sao báo cáo của công nhân hay thua ở vòng xét
Ở nhiều doanh nghiệp, đến kỳ xét khen, phòng nhân sự phát mẫu báo cáo cho mọi người cùng lúc. Nhân viên văn phòng quen viết, nộp bản hai trang có số liệu; công nhân ca kíp không có thời gian, nhờ tổ trưởng viết hộ, và tổ trưởng thì có mười bản phải viết trong một buổi tối. Kết quả là những câu như "chăm chỉ, nhiệt tình, có ý thức tốt" lặp lại ở mọi bản.
Hội đồng đọc những bản ấy không thấy gì để phân biệt, nên thường chọn theo cảm tính hoặc chọn người văn phòng có báo cáo rõ hơn. Điều đáng tiếc là số liệu của công nhân lại sẵn hơn ai hết: máy chấm công, phiếu sản lượng, biên bản kiểm hàng, sổ an toàn đều ghi theo ngày.
Vì vậy, việc của người viết không phải nghĩ câu hay mà là lấy số. Một bản báo cáo một trang rưỡi có năm con số đúng sẽ mạnh hơn bản ba trang văn hoa. Phần dưới đi lần lượt từng con số, rồi cách đưa chúng vào đoạn văn.
Cũng nên nhớ rằng người đọc báo cáo của công nhân thường là giám đốc, chủ tịch công đoàn, trưởng phòng nhân sự, những người không đứng chuyền. Họ không biết công đoạn may cổ khó hơn may sườn ra sao. Một câu giải thích ngắn về độ khó của công đoạn, kèm con số, giúp họ đánh giá đúng công sức của người thợ mà không cần xuống xưởng hỏi.
Năm con số cần có và lấy ở đâu
Mỗi con số dưới đây đều đã có trong hệ thống của doanh nghiệp. Người viết chỉ cần xin đúng kỳ thi đua và đúng tên người.
| Con số | Lấy ở đâu | Cách ghi |
|---|---|---|
| Ngày công thực tế | Bảng chấm công, phòng nhân sự | 298/300 ngày công, không nghỉ không phép |
| Sản lượng so với định mức | Phiếu sản lượng, tổ trưởng hoặc phòng kế hoạch | Bình quân đạt 112% định mức trong năm |
| Tỷ lệ hàng đạt chất lượng | Biên bản kiểm hàng, bộ phận QC | Tỷ lệ lỗi phải sửa dưới 1,5% |
| An toàn lao động | Sổ theo dõi an toàn, cán bộ an toàn | Không có tai nạn, không vi phạm quy định an toàn |
| Kèm cặp thợ mới | Danh sách phân công kèm cặp | Kèm 3 thợ mới, cả 3 đạt định mức sau hai tháng |
Nếu doanh nghiệp không có số định mức, dùng số so với năm trước hoặc so với bình quân tổ. Nếu không có bộ phận kiểm hàng riêng, dùng số lần hàng bị trả về từ khâu sau. Điều quan trọng là con số phải có nguồn và cả tổ đều biết.
Một lưu ý về ngày công: nghỉ phép năm, nghỉ ốm có giấy tờ, nghỉ thai sản theo chế độ là quyền của người lao động, không phải điểm trừ. Ghi số ngày công thực tế kèm câu "nghỉ theo chế độ ... ngày" nếu cần, đừng để hội đồng hiểu nhầm là nghỉ tuỳ tiện.
Sơ lược lý lịch cho người lao động doanh nghiệp
Mẫu báo cáo của cơ quan nhà nước có những mục không hợp với công nhân, như ngạch, bậc lương công chức, học hàm. Khi dùng cho người lao động doanh nghiệp, sửa phần lý lịch cho gọn và đúng thực tế. Một khung tự viết:
"Họ và tên: Trịnh Thị Hoa. Ngày sinh: .... Quê quán: xã ..., tỉnh .... Nơi ở hiện nay: .... Đơn vị công tác: Chuyền may số 3, Xưởng may, Công ty TNHH B. Công việc: công nhân may, công đoạn may cổ. Bậc thợ hoặc tay nghề: bậc 3/7 theo thang của công ty. Thời gian làm việc tại công ty: từ tháng 3 năm .... Hình thức hợp đồng: hợp đồng lao động không xác định thời hạn."
Hai mục cuối giúp hội đồng biết người này đủ thời gian làm việc để xét và đang có quan hệ lao động ổn định. Bậc thợ nên ghi theo thang của chính doanh nghiệp hoặc chứng chỉ nghề nếu có; nếu doanh nghiệp không xếp bậc, bỏ mục đó. Phần khen thưởng đã nhận ghi cả giấy khen của giám đốc, của công đoàn cơ sở, kèm số quyết định và năm, vì đó là lịch sử thi đua của người lao động.
Đoạn mẫu cho công nhân may và thợ hàn
Giả định chị Trịnh Thị Hoa, công nhân chuyền may số 3 của Công ty TNHH B, và anh Đặng Văn Toàn, thợ hàn của một xưởng cơ khí thuộc cùng công ty. Phần thành tích có thể viết như sau.
Công nhân may: "Đảm nhận công đoạn may cổ áo sơ mi. Trong năm đạt 298/300 ngày công, không nghỉ không phép. Sản lượng bình quân đạt 112% định mức; trong ba tháng cao điểm cuối năm tăng ca đầy đủ theo kế hoạch. Tỷ lệ sản phẩm phải sửa ở công đoạn do bản thân phụ trách dưới 1,5%, thấp nhất tổ. Kèm cặp 3 công nhân mới, cả 3 đạt định mức sau hai tháng. Không vi phạm nội quy và quy định an toàn lao động."
Thợ hàn: "Thực hiện hàn kết cấu khung thép theo bản vẽ. Hoàn thành 100% đơn hàng được giao đúng tiến độ, không có mối hàn phải làm lại sau kiểm tra. Chủ động đề xuất thay đổi thứ tự hàn để giảm cong vênh khung, được quản đốc chấp nhận áp dụng cho cả tổ. Có chứng chỉ thợ hàn bậc 4, tham gia huấn luyện an toàn định kỳ đầy đủ."
Chữ "thấp nhất tổ" trong mẫu chỉ dùng khi tổ đã có số liệu công khai; nếu không, bỏ phần so sánh, giữ số tuyệt đối. Không đưa tên người khác vào để làm nền.
Cải tiến nhỏ trên chuyền: ghi thành giải pháp cho đúng
Mô tả việc cũ và việc mới trong một câu. Ví dụ: "Trước đây cắt chỉ thừa bằng kéo cầm tay sau khi may xong; đề xuất gắn dao cắt chỉ ngay bàn máy, mỗi sản phẩm bớt khoảng ba giây." Câu như vậy ai đọc cũng hiểu.
Ghi kết quả bằng thời gian, vật tư hoặc lỗi. Bớt bao nhiêu giây, tiết kiệm bao nhiêu mét vải, giảm bao nhiêu lỗi. Có số do tổ trưởng hoặc kỹ thuật chuyền xác nhận càng tốt.
Nói rõ ai chấp nhận và áp dụng ở đâu. Quản đốc chấp nhận, áp dụng cho cả chuyền từ tháng mấy. Nếu doanh nghiệp có hội đồng sáng kiến và đã công nhận, ghi số quyết định.
Không phóng đại thành sáng kiến lớn. Cải tiến nhỏ vẫn đáng ghi, nhưng không nên gọi là "giải pháp kỹ thuật mang lại hiệu quả kinh tế lớn" nếu chưa có ai tính. Hội đồng tin những gì đo được.
Cải tiến làm chung thì ghi chung. Nếu cả nhóm cùng nghĩ ra, ghi "cùng tổ đề xuất" và nêu phần việc của người được đề nghị khen. Ghi đúng như vậy giúp cả tổ thấy việc xét khen công bằng, và những người còn lại cũng có thể dùng cùng cải tiến ấy trong báo cáo của mình.
Tổ trưởng viết hộ: hỏi sáu câu trong mười phút
Khi phải viết hộ báo cáo cho công nhân trong tổ, đừng tự nghĩ ra. Ngồi với người đó mười phút ở giờ nghỉ, hỏi lần lượt sáu câu dưới đây và ghi lại nguyên ý:
- Năm nay em đứng công đoạn nào, có đổi công đoạn lần nào không?
- Có tháng nào em nghỉ nhiều không, vì sao?
- Em nhớ có lần nào làm vượt nhiều hoặc làm thay người khác không, vào dịp nào?
- Có lần nào hàng của em bị trả lại không, sửa thế nào?
- Em có chỉ cho ai mới vào làm không, mấy người?
- Em có thấy cách nào làm nhanh hơn, đỡ lỗi hơn mà đã thử chưa?
Sau đó mới lấy số từ chấm công và phiếu sản lượng để xác nhận lời kể. Đọc lại bản viết cho người được đề nghị nghe trước khi ký; người lao động có quyền biết trong báo cáo của mình ghi gì, và nhiều khi họ nhớ ra thêm một chi tiết đáng giá. Cách làm này mất thêm chút thời gian nhưng tránh được tình trạng mười bản báo cáo giống nhau từng chữ, thứ mà hội đồng nhìn qua là biết ngay.
Điền mẫu cho đúng doanh nghiệp và lỗi hay gặp
Doanh nghiệp có thể tự xét danh hiệu theo quy chế thi đua nội bộ, hoặc đề nghị lên cấp trên thông qua tổ chức công đoàn, cơ quan quản lý. Mẫu và người xác nhận khác nhau theo đường đi của hồ sơ. Những lỗi hay gặp:
- Dùng mẫu báo cáo của cơ quan nhà nước có mục "ngạch, bậc" không phù hợp với người lao động doanh nghiệp, để trống hoặc ghi bừa.
- Thiếu xác nhận của công đoàn cơ sở khi hồ sơ đi theo đường công đoàn.
- Mười bản báo cáo trong tổ giống hệt nhau, chỉ khác tên.
- Ghi sản lượng của cả tổ vào báo cáo cá nhân.
- Ghi "không có tai nạn lao động" trong khi sổ an toàn có ghi một sự cố nhẹ.
- Ghi sai số căn cước, sai năm sinh vì chép từ hồ sơ tuyển dụng cũ.
Với hồ sơ đề nghị lên cấp trên, hỏi phòng nhân sự hoặc chủ tịch công đoàn cơ sở mẫu đang dùng. Mức tiền thưởng kèm theo danh hiệu ở doanh nghiệp do quy chế nội bộ quyết định, còn hình thức khen của Nhà nước thì theo văn bản hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Công nhân thời vụ có được đề nghị khen không?
Tuỳ quy chế thi đua của doanh nghiệp và loại hình thức khen. Với danh hiệu của Nhà nước, thường yêu cầu thời gian làm việc tối thiểu trong năm; hãy hỏi phòng nhân sự hoặc công đoàn cơ sở trước khi viết.
Báo cáo của công nhân có cần dài hai trang không?
Không cần. Một trang đến một trang rưỡi là đủ nếu có đủ năm con số và một đoạn nhiệm vụ rõ ràng. Báo cáo ngắn mà có số dễ được hội đồng đọc kỹ hơn bản dài toàn câu chung.
Công nhân không biết viết báo cáo thì ai viết?
Tổ trưởng, quản đốc hoặc cán bộ công đoàn có thể giúp viết, nhưng nội dung phải từ lời kể và số liệu thật của chính người đó. Người được đề nghị đọc lại và tự ký.
Có nên ghi số giờ tăng ca vào báo cáo không?
Có thể ghi việc tăng ca đầy đủ theo kế hoạch trong thời gian cao điểm. Không nên biến số giờ tăng ca thành thành tích chính, vì thời gian làm thêm phải theo đúng quy định pháp luật lao động.
Người lao động trực tiếp có được ưu tiên khi xét bằng khen không?
Luật Thi đua, khen thưởng 2022 có tinh thần chú trọng khen người trực tiếp lao động, sản xuất. Mức ưu tiên cụ thể do văn bản hướng dẫn và quy chế từng nơi quy định, nên hỏi bộ phận thi đua.
Có cần xác nhận của quản đốc trên báo cáo không?
Nhiều doanh nghiệp yêu cầu quản đốc hoặc trưởng bộ phận ký xác nhận số liệu trước khi giám đốc ký xác nhận chung. Đây là cách tốt để số liệu được kiểm từ người hiểu công việc nhất.